رژيم صهيونيستى نظام حكومتى

رژيم صهيونيستى نظام حكومتى

مقدمه آنچه عمدتا فدائيان اسلام را كانون توجه صاحبنظران ، پژوهندگان ، مورخان و دانش پژوهان تاريخ معاصر ايران قرار داده نقشى است كه آن جمعيت در ملى كردن صنعت ايران ايفا كرد. مطابق شواهد و اسناد تاريخى ، گرچه نيروهاى مذهبى پيش زمينه هاى فرايند ملى سازى صنعت نفت ايران را از سال 1322 […]

  • عبدالكريم جادرى
Rate this post
  • آنچه در این کتاب میخوانید

    مقدمه آنچه عمدتا فدائيان اسلام را كانون توجه صاحبنظران ، پژوهندگان ، مورخان و دانش پژوهان تاريخ معاصر ايران قرار داده نقشى است كه آن جمعيت در ملى كردن صنعت ايران ايفا كرد. مطابق شواهد و اسناد تاريخى ، گرچه نيروهاى مذهبى پيش زمينه هاى فرايند ملى سازى صنعت نفت ايران را از سال 1322 هجرى شمسى فراهم كردند و حدود سال 1328 هجرى شمسى نيروهاى سياسى ليبرال و ملى گرا نيز به اين حركت از پيش آغاز شده پيوستند، اما تمامى اين تلاش ها در مقابل مقاومت سرسختانه دولت انگليس ، عوامل انگلوفيل مستقر در مجلس شوراى ملى و ذى نفوذ در ساخت سياسى حكومت و مخصوصا در سمت رياست دولت ؛ يعنى نخست وزيرى - كه حاجيعلى رزم آرا عهده دار آن بود - به تدريج داشت به بن بست مى رسيد كه گلوله شليك شده از اسلحه خليل طهماسبى - از اعضاى موثر فدائيان اسلام - به رزم آرا سد سكندر سياست انگلستان در ايران را شكست و ملى كردن نفت ايران را سرعت بخشيد. اين دقيقه تاريخى است كه همه مورخان تاريخ معاصر ايران به اجماع بر آن انگشت نهاده اند كه اگر گلوله خليل طهماسبى نبود نفت ايران ملى نمى شد. نظر به اينكه ملى شدن صنعت نفت ايران در سال هاى منتهى به اسفند 1329 هجرى شمسى به عقده ملى تبديل شده بود و همگان انتظار گشودن اين عقده را مى كشيدند و پس از آن و حتى در حال نيز همگان از گشودن آن احساس لذت مى كنند تقريبا تمام گام هاى برداشته شده در نقاط عطف و لحظات حساس جراحى غده نفتى استعمار انگلستان در ايران گرامى داشته و در اذهان ثبت شده است . در درخشش و جاودانگى فدائيان اسلام در اذهان عامه نيز اين عامل نقش اساسى دارد. اما آنچه اهميت دارد نگرشى جامع به فدائيان اسلام است . واقعيت آن است كه انگيزه تشكيل جمعيت فدائيان اسلام چنانچه از نام آن پيداست حراست و حفاظت از اسلام به روش هاى متعدد بود كه به گونه هاى مختلف انجام گرفت و نتايج مهمى به بار آورد. از طرفى در مقطع حيات عملكردى خويش جريان مذهبى را صاحب برنامه حكومتى ، انديشه مختص به خود، پيشرو و متكى به حمايت توده هاى مومن در فرازها و نقاط عطف مهم تاريخى نشان داد و از طرف ديگر، با تاثير نهادن بر ديگر نيروهاى نخبه گرديد؛ طورى كه به گواه گفته هاى بسيارى از انقلابيون عالى رتبه اى كه در بارورى نهضت اسلامى در سال هاى 1341 تا 1357 هجرى شمسى نقش ‍ فعال و مهمى ايفا نمودند، ورود آنان به مبارزه سياسى عليه رژيم پهلوى الگو گرفته از رفتار سياسى فدائيان اسلام بوده است . اثر حاضر با هدف بررسى جامع جمعيت فدائيان اسلام به رشته تحرير درآمده است و از آنجا كه متكى بر اسناد بعضا منتشر نشده اى است كه مولف محترم بدان دسترسى داشته است در اين مسير گام برداشته است . اميد است كه اين اثر بتواند به بازگوئى بسيارى از حقايق تاريخى كه در لابلاى تاريخ معاصر نوشته شده توسط جريان هاى غير مذهبى مغفول مانده است ، كمك نمايد. در پايان از زحمات مولف محترم ، معاون محترم پژوهشى جناب آقاى غلامرضا خواجه سروى (كه ارزيابى نهائى اين اثر را نيز انجام دادند،) مدير محترم بخش تحقيق جناب آقاى اكبر اشرفى ، مدير و كارشناس گروه تاريخ آقايان دكتر عليرضا ملايى توانى و عليرضا سلطانى و نيز تمامى دست اندركاران چاپ و نشر اين اثر در معاونت محترم انتشارات قدردانى مى شود. مركز اسناد انقلاب اسلامى پيشگفتار پرداختن به يكى از تشكيلات سياسى - مذهبى موثر در تحولات معاصر ايران ، يعنى جمعيت فدائيان اسلام - كه بيش از نيم قرن از آغاز حركت اسلامى آنان مى گذرد و هنوز حقايق چندانى از ماهيت شكل گيرى و عملكرد آنان از طريق پژوهشهاى ژرف علمى و تاريخى ، به نسل جديد منتقل نگرديده است - ، حائز اهميت ويژه اى مى باشد. بررسى اين مهم مستلزم شناخت بستر اجتماعى ، سياسى و فرهنگى جامعه اى است كه آن تشكل در آن شكل يافته است . طبعا، زمينه پيدايش و رويكرد به تاكتيك مبارزات مسلحانه سياسى فدائيان اسلام ، بايد تحولات سياسى دوران فعاليتشان ، يعنى اوضاع و شرايط پس از شهريور 1320 ش و وضعيت اجتماعى و شرايط فرهنگى - سياسى آن دوره مورد پژوهش قرار گيرد. و بايد با درك همان ، شرايط در مورد اهداف و عملكرد تشكلهاى سياسى ، به قضاوت تاريخى پرداخت . تنها در اين صورت مى توان به ماهيت حقيقى برخى از كنشهاى رفتارى و گفتارى نخبگان و رهبران موثر در آن جريانهاى سياسى واقف گرديد. جمعيت فدائيان اسلام ، به عنوان يك تشكل سياسى موثر در مبارزه با استبداد و استعمار و جريان انحرافى جامعه ، نه تنها در نهضت ملى نفت ، بلكه در روند جريانهاى سياسى كشور تا پيروزى انقلاب اسلامى و نيز در برخى از مسائل سياسى پس از انقلاب ، نقش و تاثير ويژه اى داشته است ؛ از همين رو اهميت بررسى و پژوهش پيرامون علل پيدايش ، اهداف و عملكرد اين جمعيت دينى ، براى روشن شدن برخى نقاط مبهم تاريخ معاصر كشورمان ، بخوبى هويدا مى گردد. نواب صفوى ، رهبر جمعيت فدائيان اسلام ، به عنوان يك آرمانخواه اسلامى ، مشاركت و دخالت در سياست و بر انداختن استبداد و متعاقبا احياى حقوق و آزاديهاى اجتماعى و سياسى در حيطه قوانين اسلامى را رسالت و تكليف شرعى و دينى خود تلقى مى كرد. بر پايه چنين تفكرات دينى ، وى توانست رهبرى يك تشكل سياسى مسلحانه را در دست گيرد و در همين راه نيز به شهادت رسيد. به اعتقاد گروهى از صاحبنظران ، چنانچه همراهى ، هميارى و همفكرى و بويژه ايفاى نقش وى و تشكل سياسيش در جريان ملى نفت ، به عنوان بازويى اجرايى اين نهضت نبود، قطعا نهضت ملى شدن صنعت نيز در آن شرايط عقيم مى ماند و حداقل با مشكلات و موانع عديده اى مواجه مى گشت و معلوم نبود كه چنين پيروزى را به همراه داشته باشد. همچنين سيد مجتبى نواب صفوى ، بنيانگذار جمعيت اصولگرا و مبارز فدائيان اسلام - كه با هدف برپايى يك نظام اجتماعى مبتنى بر اسلام ، آن تشكل سياسى را بنا نهاد، - با طرح و تنظيم برنامه اى روشن ، ديدگاه گفتمان و لحن فرهنگى خاصى را براى جنبش اجتماعى و فرهنگى در ايران پايه گذارى كرد كه به اعتقاد بسيارى از صاحبنظران ، اين جنبش در نهايت به انقلاب اسلامى ايران به دست توانمند حضرت امام (ره )، منجر گرديد. با وجود چنين نقشى و به دليل ماهيت سياسى و عدم انتشار اسناد آن جريان و فقدان تحليلهاى ژرف علمى ، جامعه نيز چندان با افكار، انديشه ها و سير مبارزاتشان آشنايى نداشته و همين امر بستر مناسبى را براى تحريف و قلب حقايق تاريخى توسط برخى نويسندگان ، فراهم آورده است . نقطه قوت اين تحقيق در همين نكته است كه با بهره گيرى از هزاران برگ اسناد و منابع مربوط به فدائيان اسلام ، در آرشيوهاى سازمانها و نهادهاى مختلف ، از جمله آرشيو مركز اسناد انقلاب اسلامى ، آرشيو سازمان اسناد ملى ايران ، آرشيو و مركز اسناد نهاد رياست جمهورى و آرشيو بنياد شهيد انقلاب اسلامى و ديگر مراكز اسنادى و كتابخانه اى ، به تبين علمى اين جريان سياسى ، با روش توصيفى - تاريخى پرداخته است . مضافا اينكه با تحليلى بى طرفانه و صرفا مبتنى بر اسناد و منابع مكتوب و غير مكتوب ، تلاش ‍ گرديده تا با ابهام زدائى ، بسيارى از مسائل اين دوران پر تلاطم تاريخى - سياسى كشورمان ، ماهيت شكل گيرى و عملكرد آن جمعيت ، براى جويندگان حقيقت ، روشن گردد. امروز پژوهشهاى راهبردى و كاربردى معمولا به شيوه رفتارگرايى مبتنى بر داده هاى علمى ، كمى ، آمارى ، سوالات اصلى ، مفروضات ، فرضيه سازى و استنتاجات علمى ، در يك قالب صرفا جامعه شناختى و تحليلى انجام مى پذيرد. در پژوهش حاضر نيز از نظر روش شناختى همزمان از دو روش ‍ توصيفى - تاريخى و رفتارگرايى - تحليلى ، استفاده مى شود. سوال اصلى اين پژوهش آن است كه تشكل سياسى جمعيت فدائيان اسلام - چرا و چگونه شكل گرفت و در فرايند سياسى و اجتماعى ايران در فاصله سالهاى 1324 - 1334 ش ، چه نقشى داشت ؟ در كنار آن مى توان سوالات فرعى بى شمارى مطرح كرد كه مهمترين آنها عبارتند از: عوامل موثر در پيدايش جمعيت فدائيان اسلام چه بود؟ نقش فدائيان اسلام در شكل دهى به يك انديشه دينى مبارز در ايران چگونه بود؟ انگيزه فدائيان اسلام از قتل كسروى ، هژير و نيز دخالت در انتخابات مجلس ‍ شانزدهم چه بود؟ فدائيان اسلام در ورود آيت الله كاشانى ، دكتر مصدق و جبهه ملى به مجلس شانزدهم چه نقشى ايفا كردند؟ چه ارتباطى ميان جلوگيرى فدائيان اسلام از انتقال جنازه رضا شاه و درگيرى طلاب حوزه علميه قم وجود دارد؟ هدف فدائيان اسلام از ترور رزم آرا چه بود و چه نقشى در پيروزى نهضت ملى شدن نفت ايران داشتند؟ واكنش اين جمعيت در برابر حكومت دكتر مصدق چه بود و چرا در اين زمان بازداشت شدند؟ چه عواملى موجب رويارويى فدائيان اسلام با دكتر مصدق و جبهه ملى گشت ؟ علل جدايى فدائيان اسلام از آيت الله كاشانى چه بود؟ فدائيان اسلام در رواج انديشه سياسى دينى در ايران چه نقشى داشتند؟ نقش ‍ فدائيان اسلام در روند مبارزات ملت مسلمان ايران تا پيروزى انقلاب اسلامى چيست ؟ و..... اين پژوهش به طور كل در دو بخش و مجموعا در پنج فصل انجام شده است كه بخش اول ، علل پيدايش و انديشه ها بخش دوم عملكرد جمعيت فدائيان اسلام را بيان مى كند. به طور مشخص ، در فصل اول اين پژوهش ، به دليل ريشه داشتن جريانات سياسى دهه سوم قرن معاصر در وضعيت سياسى ، اجتماعى و فرهنگى دوره رضا شاه - كه شكل گيرى جمعيت فدائيان اسلام را نيز چنين فضايى بايد نگريست - ، به معرفى كلى بسترهاى سياسى ، اجتماعى و فرهنگى آن دوره پرداخته شده و نقش آن رژيم در تحديد روحانيت و سركوب نهادهاى دينى و مذهبى در جامعه ، از طريق رواج انديشه هاى سكولاريستى و تجددگرايى ، بيان گرديده است . بنابراين ، ضمن بهره گيرى از مواد خام و داده هاى تاريخى ، سعى شده است تا با تشريح وضعيت بحرانى اجتماعى - فرهنگى و انحرافات دينى از سوى نويسندگانى چون كسروى ، به نشان دادن روند تحولات سياسى - اجتماعى خاص آن زمان پرداخته و سپس با بيان التهابات سياسى عمومى در جامعه و اعتراضات جمعى مذهبيون ، به طرح جنبش و حركت نواب صفوى پس از صدور فتاوى برخى از مراجع و موضوع چگونگى شكل گيرى و تاسيس جمعيت فدائيان اسلام پرداخته شده است . در فصل دوم نيز مبانى فكرى فدائيان اسلام و برخورد آن با انديشه هاى و جريانات مخالف و همسو بررسى گرديده است . فصلهاى سوم تا پنجم پژوهش ، صرفا به تشريح عملكرد سياسى آن جمعيت پس از تاسيس ، اختصاص يافته است . در اين فصل ضمن استفاده از منابع مكتوب و غير مكتوب و داده هاى تاريخى ، عمدتا با استناد به اسناد و گزارشهاى شهربانى ، صورت بازجوئى و گزارشهاى دادگسترى ، اسناد و گزارشهاى زندان و برخى منابع دست نوشته و همچنين تعدادى از منابع منتشر شده ، به بررسى عملكرد اين جمعيت پرداخته شده است . ضمنا، علاوه بر بهره بردارى دقيق از اطلاعات و محتواى اسناد، تلاش شده است تا بدون هيچگونه دخل و تصرفى يا اعمال گزينش ، تنها بر اساس داده هاى اسنادى خام و عدم تمايل به قضاوتهاى شخصى ، عمدتا از شيوه مبتنى بر تحقيقات توصيفى - تاريخى بهره گيرى شود تا با ارائه يك تحقيق علمى عميق از عملكرد آن جمعيت ، خواننده خود به آگاهى بيشتر نائل شده و به كشف حقايق تاريخى راه يابد. از حيث گستره تاريخى ، نگاه عمقى اين پژوهش ، معطوف به دوران فعاليت و عملكرد سياسى فدائيان اسلام از سال 1324 تا 1334 ش مى باشد؛ لذا به منظور آشنايى با بستر تحولات سياسى - اجتماعى موثر در شكل گيرى چنين جمعيتى ، الزاما به بيان وضعيت نابهنجار فرهنگى - اجتماعى و ويژگيهاى حكومتى دوره رضاشاه نيز پرداخته شده است . همچنين در ادامه به تاثير ژرف اين حكومت در جنبش انقلابى ملت مسلمان ايران تا پيروزى انقلاب اسلامى پرداخته شده است . در ميان كتب و منابع ، پيرامون تاريخ معاصر ايران ، برخى نويسندگان ، عمدا يا سهوا، از نقش تاريخى اين جمعيت در تحولات سياسى اجتماعى كشور، غافل شده اند و تاكنون اثر جامع و كاملى در توصيف تاريخى و يا تحليل جنبش و نقش و عملكرد اين جمعيت در جريانهاى سياسى كشور، به رشته تحرير در نيامده است . از ميان كتابهاى موجود مى توان به كتاب سيد مجتبى نواب صفوى ؛ انديشه ها، مبارزات و شهادت او نوشته سيد حسن خوش نيت ، از هواداران آن جمعيت ، و نيز به كتاب فدائيان اسلام ؛ تاريخ ، عملكرد، انديشه تاليف سيد هادى خسرو شاهى اشاره كرد كه در بخشى از آن كتاب جامعه و حكومت اسلامى يا رهنماى حقايق نواب صفوى و همچنين مجموعه خاطرات يا تاريخ پيدايش فدائيان اسلام ، به قلم نواب صفوى منتشر گرديده است . در كتاب ناگفته ها، خاطرات شهيد مهدى عراقى و در كتاب خاطرات و مبارزات شهيد محلاتى ، بخشى از خاطرات شهيد نواب صفوى ، به چاپ رسيده است . در كتاب اسرار قتل رزم آرا نيز بخشهايى از صورت بازجوئيهاى نواب صفوى و يارانش ، انتشار يافته است . به جز مواردى فوق الذكر، مقالات ، اسناد و خاطرات پراكنده اى توسط برخى اعضا و هواداران آن جمعيت ، در كتب و نشريات و جرايد آورده شده است . نگارنده اين سطور، به خاطر وقوف بر خلاء تحقيقاتى علمى و تاريخى در اين موضوع و همچنين نياز مبرم و علاقه مندى جوانان نسبت به آگاهى از عملكرد اين جمعيت ، طى سالهاى 1374 تا 1376 ش ، به نگارش و انتشار چندين مقاله تحت عنوان اسناد نو يافته فدائيان اسلام و نواب صفوى ، در فصلنامه تاريخ و فرهنگ معاصر، اقدام كرد؛ سپس طى مصاحبه حضورى با محمد مهدى عبدخدايى در طول سال 1376 (در نوزده جلسه )، به بسيارى از ديدگاهها و فعاليتهاى اين جمعيت واقف گشت . ضمن آنكه پيش از آن ، اسناد بسيارى از فدائيان اسلام را در آرشيو ملى كشور مورد مطالعه و تحقيق قرار داده بود. پس از انجام اين مراحل ، نگارنده با ارائه طرح علمى پژوهش حاضر به گروه تاريخ مركز اسناد انقلاب اسلامى در آذر ماه 1377 و كسب موافقت مسئولين محترم آن مركز، به تدوين اين پژوهش حاضر به گروه تاريخ مركز اسناد انقلاب اسلامى در آذر ماه 1377 و كسب موافقت مسئولين محترم آن مركز، به تدوين اين پژوهش كه نخستين اثر علمى در اين زمينه است ، مبادرت ورزيد. در طول انجام كار، راقم با تلاشى مستمر و مراجعاتى پى در پى به مراكز مختلف آرشيوى ، ضمن مطالعه پرونده هاى فدائيان اسلام ، يادداشتهاى بسيارى تهيه نمود كه در پژوهش حاضر، مورد استفاده قرار گرفت . همچنين جرايد، نشريات و منابع مكتوب تاريخى مرتبط با موضوع ، در كتابخانه ها و آرشيوها، مورد بهره بردارى قرار گرفت . داوود امينى . بخش اول : علل پيدايش و انديشه هاى سياسى - دينى جمعيت فدائيان اسلام فصل اول : زمينه ها و بسترهاى سياسى - اجتماعى شكل گيرى وتشكيل جمعيت فدائيان اسلام

  • جزئیات کتاب
    • عبدالكريم جادرى
  • نظرات