نویسنده : دکتر عادل پیغامی
بحث ابعاد اقتصادي و مالي حج و عمره از جمله مباحثي است كه امروزه به نوعي مبتلا به تمامي افرادي است كه به حج مشرف شده‌اند. متأسفانه هيچگاه به ابعاد اقتصادي حج توجه نشده است و مثلا پايان‌نامه‌اي در دانشگاه هاي كشور و در دانشكده‌هاي اقتصاد سراغ نداريم كه در مورد اين موضوع از منظر اقتصادي بحث كرده باشد.
عملاً تقاضايي از نهادهاي ذيربط در مورد اين مسئله در كار نبوده و خود دانشگاه ها هم نسبت به اين مسئله عملاً بي‌توجه بوده و هستند و اطلاعات دانشگاهي در اين زمينه در سطح عمومي و كلي باقي مانده است.
حج يك پديده‌ي اقتصادي چند وجهي است داراي وجوه بسيار متعدد مالي و اقتصادي؛ و اين وجوه متعدد، متخصصان مختلفي را مي‌طلبد و بررسي اين پديده نيازمند جلسه‌اي با حضور متخصصان مختلف حوزه اقتصادي است.در خود آيه حج، عبارت ها و كلماتي دارد كه نشان مي‌دهد مسئله حج آميخته با ابعاد اقتصادي، فرهنگي و عبادي با هم است. در تفاسير درباره بحث حج، روايت هاي متعددي از ائمه اطهار (ع) وجود دارد كه نسبت به ابعاد اقتصادي حج تأكيد بليغ و آشكاري دارند. مثلا از امام صادق (عليه ‌السلام) روايتي است كه حضرت ابراهيم (ع) در نيايشي با خدا، بحث رزق را براي كساني كه مي‌خواهند حج بگذارند مطرح مي‌كند.همچنين پيامبر (ص) حتي در فراخواندن مردم به حجگزاري، دنيا و آخرت را با هم مطرح مي‌كنند، با توجه به احاديث فراواني كه ابعاد اقتصادي حج را نشان مي‌دهد مي‌توان دريافت كه حج اساسا پديده‌اي است به همان ميزان كه عبادي است كه به همان قوت اقتصادي، سياسي و فرهنگي است.

و در جعل شارع نيز ابعاد عمومي حج و اينكه كل امت اسلامي بايد از اين مسئله به سود و فايده عمومي برسد مورد توجه است. توضيح اينكه خود حج يك معجزه اقتصادي از سوي خداوند است. سرزمين مكه‌اي كه به فرمايش قرآن هيچ چيز ندارد، سرزميني لم يزرع كه به تعبير اقتصادي، هيچ مزيت اقتصادي ندارد، به بركت حج، در طول تاريخ به جايگاهي سرشار از مزيت هاي اقتصادي، آباد و پر رونق تبديل مي‌شود.

اشتغال به امور اقتصادي طبيعت حج است و در تمام آيات و روايات هم به آن توجه شده است. استفاده از محققان در زمينه حج مي‌بايست با پشتوانه آمار باشد و سازمان حج بايد به كارشناسان و محققان آمار بدهد. ما در حج مشكل مسئله‌شناسي داريم. اينكه هيچ وقت پديده حج، پديده اقتصادي قابل تحقيقي نبوده به دليل مشكل آمار است نه فقدان متخصص.

پديده حج، پديده چند وجهي است و بايد متخصصان مختلف ماليات، بين‌ الملل، مسائل مربوط به كارآفريني و… دور هم جمع شوند تا بتوانند پديده اقتصادي حج را تحليل بكنند. مشكل رويكرد و روش نداريم، مشكل اصلي روي تقاضاي اين قبيل تحقيقات است كه هيچ جاي دنيا چه سازمان كنفرانس اسلامي، چه بانك توسعه اسلامي و چه سازمان حج و زيارت، سرمايه‌گذاري جدي روي دانشكده اقتصاد نمي‌كند تا اين پديده را بررسي اقتصادي كنند.

پيشنهادهاي متعددي در اين باره وجود دارد كه مهمترين آنها تأسيس يك مركز تحقيقات مديريت و اقتصاد حج در سازمان حج است كه در آن، گروه هاي متعدد كاربردي و نظري هر دو با هم، و افرادي از متخصصين كارآفرين حوزه صنعت با اشراف كامل در مسائل مالي، در كنار اقتصاددان هاي كاربردي، پديده حج را بررسي كنند.

در ايران حمايت از پايان‌نامه‌هاي ارشد و دكترا در زمينه حج حداقل كاري است كه بايد صورت بگيرد و در مرحله بعد، چنانچه به لحاظ نظري مسئله‌هاي پژوهشي مشخص شد، بايد آن را در سطح ملي و كشورهاي اسلامي با برگزاري سمينارهاي بين ‌المللي، ارائه طرح و برنامه به سازمان هاي اسلامي و برگزاري كارگاه‌هاي آموزشي براي ساير كشورهاي اسلامي بتوانيم مطرح كنيم.
مثلا تركيه حتما نياز دارد كه يك آشپزخانه صنعتي داشته باشد اما بلد نيست. ايران به راحتي مي‌تواند تجربه‌هاي خود را با كارگاه‌هاي مختلف آموزشي در اختيار كشورهاي مسلمان در اين زمينه قرار بدهد.

منبع : مجله گزارشی از نشست های علمی و تخصصی حج و زیارتhttp://abp-kids.com/


more post like this