پدید آورنده : محمد کاظم بدرالدین 

اشاره

موسم جهش به جهان اشراقات و الهام، فصلِ فضل عمومی و اکرام، سفر به واژه های سپید احرام، عرشی ترین مستانگی های باده و جام، گل کردن خجسته ترین ایام، ضیافت الهی و شهر الصیام مبارک باد.

اصولاً چشم انتظاری برای فرا رسیدن ماه مبارک رمضان و اشتیاقِ افزون به دیدار و درک آن در زندگی تابان خاندان عصمت علیهم السلام همواره نمایان است؛ چنان که در دعایی که بعد از نماز وتر در ماه رجب از امام حسن عسکری علیه السلام وارد است، می خوانیم: «… و اَنْ تُبَلِّغَنا شَهرَ الصّیامِ فِی عامِنا هذا و فی کلّ عام؛ بار خدایا! از تو می خواهیم ما را به ماه رمضان در این سال و هر سال برسانی».

روزه و روزه داران

در چگونگی برخورد با مسئله روزه و ماه رمضان، افراد هر جامعه به سه دسته تقسیم می شوند: گروه اول، روزه را زمینه ساز رستگاری و عامل نیک فرجامی خویش می دانند که همچون دیگر مقررّات خداوند حکیم، ترقّی و کمال را در پی دارد. برای این دسته، طلوع هلال ماه رمضان، ارمغان آور نشاط و خرّمی فراوان است. آنها هر سال با استقبالِ پرشور، رمضان را پاس می دارند.

دسته دوم، مردمانی بی تفاوتند که به دلیل بینش ضعیف و آگاهی پایین از جریان معنوی رمضان، نه ابراز خرسندی می کنند و نه اظهار نارضایتی. تعریف اینان از روزه، انجام یک مجموعه تشریفات خشک و اجرای برنامه های بی روح است. قشر سوم، اسیران هوس و مریدان آزادی حیوانی اند که با زدن ساز مخالف و نیز تحقیر کردن و تنفر از حکم الهی، به گمان خود وضع نابسامان ایجاد شده را مانع عیش و سرکشی خویش می دانند. این دسته، درست در نقطه مقابل دسته اول قرار می گیرند.

ماهِ خدا

در محضر پر فیضِ امام باقر علیه السلام صحبت از رمضان می کردند، فرمود: «نگویید این است رمضان، یا رفت رمضان، یا آمد رمضان؛ چون رمضان اسم خدای عزوجل است، و خدا نه می رود و نه می آید. رفت و آمد مربوط به امور موقّتی است؛ بگویید ماه رمضان». از فرمایش دقیق آن پیشوای گرامی دین به دست می آید که ماه رمضان، ماه خداست.

امام علی علیه السلام هم می فرماید:«شهرُ رمضانَ شهرُ اللّه و شعبانُ شهرُ رسولِ اللّهِ و رَجَبُ شهری؛ ماه رمضان، ماه خدا، ماه شعبان ماه رسول خدا صلی الله علیه و آله ، و رجب، ماهِ من است».

روزه در کلام پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله وسلم

خواب روزه دار عبادت، سکوتش تسبیح، ثواب عملش دو چندان، دعایش مستجاب و گناهانش آمرزیده است.

لَوْ یَعْلَمُ الْعَبْدُ ما فی رَمَضان، لَوَدَّ أن یکونَ رَمَضانُ سنةً؛ اگر بنده ویژگی ها و امتیازات ماه رمضان را می دانست، دوست می داشت رمضان، در تمام سال باشد.

إذا جاءَ رَمَضان فُتِحَتْ ابوابُ الجَنَّةِ و غُلِّقَتْ ابوابُ النّارِ؛ با حلول ماه رمضان، درهای بهشت باز و درهای جهنم بسته می شود.

مَنْ لَمْ یُغْفَرْ فی شهر رَمَضانَ فَفی اَیِّ شهرٍ یُغْفَرْ لَه؛ اگر کسی در ماه رمضان آمرزیده نشود، پس در چه ماهی آمرزیده خواهد شد؟!

انَّ الجَنَّةَ لَتُنْجَدُ و تُزَیَّنُ مِنَ الْحَوْلِ الی الحولِ لِدُخُولِ شَهرِ رَمَضان؛ بهشت در طول سال، فقط برای حلول ماه رمضان آذین بندی می شود.

روزه های پایدار

مطالعه در روزه های طولانی شخصیت های برجسته اسلام، از سویی ارتباط قوی آنان را با جهان معنویات می رساند و از سویی دیگر در مقام مقایسه، رنج های گرسنگی و تشنگی یک ماهه را بر ما هموار می سازد و حتی باعث بالا بردن کیفیتِ روزه داری در ما می شود.

در حالات امام سجاد علیه السلام آمده است که آن حضرت، چهل سال در سوگ پدر گریست. در این مدت روزها، روزه بود و شب ها را با عبادت به پایان رساند.

از بزرگ مردان عرصه دانش و اجتهاد نیز روزه هایی نمونه در کتاب های تاریخی برجای مانده است. در حالات آیت الله العظمی بروجردی رحمه الله نقل می کنند: در دورانی که ایشان در بروجرد به سر می برد، برای نگهداری خویش از خشمگین شدن و عصبانیت و سرکوب کردن نفس، نذر کرده بود اگر با شخصی تندی کند، یک سالِ متوالی روزه بگیرد. روزی هنگام مباحثه علمی با یکی از شاگردانِ خود، بر اثر بیان مطالب نامناسب از سوی شاگرد، ناراحت شد و به او تندی کرد؛ به همین دلیل دوازده ماه پیاپی روزه گرفت.

روزه همه جانبه

پیامبر والا مقام اسلام در خطبه معروف شعبانیه می فرماید: «وَاحْفَظُوا اَلْسِنَتِکُم و غُضُّوا عَمّا لا یَحِلُّ النَّظَرُ اِلَیه اَبْصارَکُم و عَمّا لا یَحِلُّ الإسْتِماعُ الیهِ اَسْماعَکُمْ؛ ای مردم! در ماه رمضان، زبانتان را از گناه حفظ کنید. چشم هایتان را از آنچه نظر کردن بر آن حرام است بپوشانید. گوشتان را از هر چیزی که شنیدن آن حلال نیست بازدارید».

روزه حقیقی، یعنی روزه دار بودن تمامی اعضا و جوارح. شاید در این میان، برحذر بودن از آفات زبانی (دروغ، تهمت، غیبت، ناسزاگویی و…) سهم بیشتری داشته باشد.

رسول خدا صلی الله علیه و آله در روایتی می فرماید:«روزه دار از آن هنگام که صبح می کند تا به شب در عبادت است، تا هنگامی که غیبت نکند.همین که غیبت کرد، روزه او بی ارزش می شود».

امام صادق علیه السلام فرمود: «روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم از زنی شنید که در حال روزه داری، به کنیز خود دشنام می دهد. پس حضرت غذایی طلبید و به آن زن فرمود: بخور!زن گفت: روزه ام. حضرت فرمود: چگونه روزه هستی، در حالی که به کنیز خود دشنام می دهی؟ روزه تنها خودداری از آب و غذا نیست».

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم می فرماید:«چه بسیار کسانی که روزه می گیرند و از روزه خود جز گرسنگی و تشنگی سودی نمی برند».

احترام به جامعه روزه دار

دین مبین اسلام، آسانی و سهولت را در دستور کار خود دارد. بر اساس همین قاعده، حکم وجوب روزه، شامل آن عدّه که معذور هستند، نخواهد شد؛ البته این مسئله، به این معنا نیست که آنها در تظاهر به روزه خواری آزاد باشند. آنان در آشکارا خوردن و آشامیدن، هیچ عذری ندارند. در کتب معتبر روایی آمده است که امیرمؤمنان بر نجاشی که در ماه رمضان شراب خواری کرده بود، حدِّ مخصوص شرب خمر، یعنی هشتاد تازیانه است را جاری کرد. سپس آن حضرت بیست تازیانه دیگر هم افزود و در بیان علت این امر فرمود: «این کتک، به دلیل جرئت تو بر خدای متعالی و افطار کردن روزه در ماه مبارک رمضان است».

چرا سی روز؟

امام حسن علیه السلام فرمود: عده ای از یهود، خدمت رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم آمدند. داناترین آنها از حضرت سؤالاتی کرد؛ از جمله اینکه گفت: بر چه اساس، خدای تعالی سی روز، روزه بر امت شما واجب کرده است؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمود: «هنگامی که آدم از میوه آن درخت ممنوعه خورد، اثر آن تا سی روز در شکم او باقی مانْد. پس خداوند بر ذریّه او واجب کرد سی روز گرسنه و تشنه باشند و آنچه آنها (در شب) می خورند، کرم و تفضّل خدا بر ایشان است».

نقش روزه در تندرستی و پاکی بدن

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله وسلم فرمود: «صوموا تَصِحُّوا؛ روزه بگیرید تا سالم باشید». قرن ها پس از این روایت درخشان، دانش نوین پزشکی کشف کرد روزه، مواد زایدی از چربی و غیره را که در یازده ماه در بدن جمع می شود و باقی ماندن آن در بدن، موجب بیماری های گوناگونی می گردد، دفع می کند. در حدیث دیگری، امیرمؤمنان علیه السلام می فرماید:«لِکُلّ شی ءٍ زکاةٌ و زکاةُ البَدَنِ الصیام؛ هر چیزی زکاتی دارد و زکات بدن، روزه است». در قرآن کریم و روایات معصومان علیهم السلام زکات، سبب پاک شدن مال، مطرح شده است. حال با توجه به اینکه «روزه» نیز به «زکات» و «بدن» به «مال» تشبیه شده است، درمی یابیم که روزه، بدنِ انسان را پاک می کند.

آثار اجتماعی روزه

روزه، موجب تهذیب جامعه و ایجاد روحیه تعادل، هم بستگی و برابری میان مسلمانان می شود، هم دردی را پدیدار می سازد و پایه های فضایل اجتماعی را استحکام می بخشد. پیشوایان معصوم علیهم السلام ، در روایات و دعاها، ماه رمضان را «ماه مواسات» نامیده اند که منظور، سهیم ساختن یکدیگر در رزق و روزی است. برانگیختن حسِّ همدلی در مورد مستمندان و هم نوعانِ تنگدست، یکی از نتایجِ با اهمیت روزه است؛ چنان که امام حسن عسکری علیه السلام در پاسخ نامه ای می نویسد: «خدای متعالی، روزه را واجب کرد تا ثروتمند مزّه و طعم گرسنگی را لمس کند، به آن امید که بر فقیر ترحّم نماید؛ فَرَضَ اللّهُ تعالَی الصومَ لِیَجِدَ الغَنِیُّ مَسَّ الجُوعِ لِیَحْنُوَ عَلَی الفقیرِ».

آثار اقتصادی روزه

روزه، سدّی در برابر اسراف است و موجب عدم تبعیض و شکاف طبقاتی از نظر اقتصادی می شود. این فریضه الهی، مسلمانان را از غرق شدن در مادی گرایی و حرص و آز برای لذت های فانی می رهاند، آنان را به زیستن با مصرف کم و دوری از مصرف بی رویّه سوق می دهد، و خودکفایی و وابسته نبودن به غرب را به ارمغان می آورد.

بهره جاوید افطاری دادن

اینکه در ماه مبارک رمضان، سیر صعودی انفاق، صدقه، احسان و اطعام دیده می شود، می تواند عمل به سفارش پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم باشد که فرمود: «ای مردم! هر کس از شما در این ماه، روزه داری را افطار دهد، خدای تعالی پاداش عملش را ثواب یک بنده آزاد کردن و آمرزش گناهان گذشته او قرار خواهد داد». فردی گفت: ای رسول خدا! همه ما که توانایی افطار دادن نداریم. حضرت فرمود: «از آتش جهنم بپرهیزید، گر چه به دادن نصفِ دانه خرما باشد. اگر این را هم ندارید به نوشاندن آب ساده ای بسنده کنید». امام کاظم علیه السلام در این زمینه می فرماید: «فِطْرُکَ لأخیکَ و اِدْخالِکَ السُّرورَ عَلَیهِ أعظَمُ مِنْ أجرِ صیامک؛ افطاری دادن به برادر مسلمانت و ایجاد سرور در قلب او، از ثواب روزه ات بیشتر است».

از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود: جدّم زین العابدین علیه السلام روزی که روزه می گرفت، دستور می داد گوسفندی ذبح کنند و آن را تکه تکه کنند و بپزند. هنگام عصر که می شد، حضرت به دیگ ها سر می زد و می فرمود: «ظرف ها را بیاورید.برای خانواده فلان این ظرف را و برای خانواده فلان این ظرف را پر کنید». بعد همین طور برای همه سفارش می کرد تا غذا تمام می شد. آن گاه حضرت، خود با نان و خرما افطار می کرد.

بهار قرآن

قرآن کریم، کتاب خدا و رهاوردِ رمضان است و بزرگ ترین مزیّت و نشانه برتری ماه رمضان، نزولِ این کتاب آسمانی است.ارزش انسان ها نیز می تواند به مقدار نفوذ روح قرآن در آنها باشد. این کتاب که با حقایق عالی آمیخته شده، در هر زمان و مکانی مشغولِ پرتو افشانی است، ولی هر چیزی دربردارنده بهار و در مقطعی خاص دارای رونق فراوان است. برای مثال، بهار عمر، جوانی است. در مورد قرآن کریم نیز از امام باقر علیه السلام می خوانیم: «ربیعُ القرآنِ شهرُ رَمَضان؛بهار قرآن، ماه رمضان است». پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله می فرماید: «در این ماه بسیار قرآن بخوانید». در خطبه شعبانیه نیز آمده است: «مَنْ تلا فیه آیةً مِنَ الْقُرآنِ کانَ لَهُ مِثل اَجرَ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ فی غَیرِه مِنَ الشُّهورِ؛ اگر کسی در این ماه (رمضان) یک آیه از قرآن تلاوت کند، ثوابش مانند کسی است که در غیر ماه رمضان، یک ختم قرآن کرده باشد».

شبِ مردانِ خد

شاید بیش ترین موفقیت های معنوی که نصیب انسانیت شده، به برکت سوز و گداز اثربخش نیمه های شب بوده است. معراج پر افتخار رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم در شب صورت گرفت. نزول قرآن هنگام شب بود و مقام شفاعت، به تهجّد و عبادت شب بستگی دارد که خداوند در قرآن بدان اشاره کرده است.

یکی از دعاهایی که چراغ نورانی شب های ماه رمضان است، دعای ابوحمزه ثُمالی است. این دعای شریف، از تجلیات روح پاک و قریحه آسمانیِ زبده انسانیّت، امام سجاد علیه السلام است. در بخشی از این دعای پرفضیلت می خوانیم: «فَوَ عِزَّتِکَ لَوِ انْتَهَرْتَنی ما بَرِحْتُ مِنْ بابِکَ وَ لا کَفَفْتُ عَنْ تَمَلُّقِکَ؛ خدایا! به عزتت سوگند اگر مرا از آستانت برانی، من از درگاه تو نخواهم رفت و از مدح و ثنای تو زبان نخواهم بست». محدثان بزرگ نوشته اند: امام زین العابدین علیه السلام در ماه رمضان، قسمت بیشتری از شب را به نماز می پرداخت و چون سحر می شد، دعای یاد شده را می خواند.

شب های رمضان

شب های ماه مبارک رمضان، آهنگ پرسوز مناجات و نیایش را در بردارد. رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم می فرماید:«إِنّ رَمَضانَ شَهرٌ افتَرَضَ اللّهُ صیامَهُ وَ انّی سَنَنْتُ لِلْمُسْلِمینَ قِیامَه فَمَنْ صامَه وَ قَامَه ایماناً خَرَجَ مِنَ الذُّنوبِ کَمَن وَلَدْتُهُ اُمُّه؛ ماه رمضان، ماهی است که خداوند روزه آن را واجب فرمود و من قیام و شب زنده داری آن را برای مسلمانان سنّت قرار دادم. پس کسی که این ماه را روزه بدارد و شب ها را به عبادت بگذراند، با ایمان از گناهان بیرون می آید، درست مانند کسی که از مادر متولد شده باشد».

ماه بازگشت و استغفار

خاتم پیامبران الهی می فرماید: «ماه رمضان، ماهِ خدای عزوجل است،… ماه توبه و برگشت به سوی خدا، ماه مغفرت و آمرزش، ماه آزادی از آتش و ماه دست یابی به بهشت است». ایشان در روایت دیگری می فرماید: «خود را با استغفار معطّر سازید تا بوی تعفّن گناهان، شما را رسوا نسازد».

در ماه ضیافت الهی، در برابر انبوه گناهان و کدورت های انسانی، درب های توبه گشوده شده است. شخص مؤمن، همواره با بیمناکی از اعمال خویش، نباید از رحمت گسترده پروردگار خود نیز ناامید باشد که خدا می فرماید:«لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّهِ اِنَّ اللّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمیعاً؛از رحمت خدا ناامید نشوید که خدا همه گناهان را می آمرزد».

در حقیقت بخشیدن گناهان بسیار، لطف و مرحمتی است که به ویژه در این ماه متوجه توبه کنندگان واقعی می شود.

لطف تو مگر پیش نهد پای، وگرنه بخشیدن جرم چو منی، کار محال است

سه دعا و سه آمین

پیامبر والا مقام اسلام صلی الله علیه و آله وسلم خواست به منبر تشریف ببرد. پای مبارک را بر پله اول منبر نهاد و فرمود: آمین. در پله دوم و سوم منبر نیز فرمود: آمین. یکی از حاضران مجلس عرض کرد: یا رسول الله! دعا کننده، چه کسی بود که شما آمین گفتید. فرمود: برادرم جبرئیل بود. در پله اول گفت: از رحمت خدا دور باد کسی که نام تو را بشنود و بر تو صلوات نفرستد. گفتم: آمین. در پله دوم گفت: از رحمت خدا دور باد کسی که والدینش از او در خشم باشند و آن قدر در صدد خدمت پدر و مادر برنیاید که پدر و مادر از او خشنود شوند. من گفتم: آمین. در پله سوم گفت: از رحمت خدا دور باد کسی که ماه رمضان را درک کند و کاری نکند که حق تعالی از او راضی شود و گناهانش را بیامرزد. گفتم: آمین.

در روایتِ هشدار دهنده دیگری می خوانیم: «بدبخت به تمام معنا کسی است که در این ماه بزرگ از رحمت و غفران خداوند محروم گردد».

منبع:http://www.hawzah.net/


more post like this