پدید آورنده : محسن الویری

درآمد

شرایط، نیازها و مقتضیات دنیای جدید، تحول در روش های تبلیغ دینی را اجتناب ناپذیر کرده است. به نظر می رسد یکی از بایسته های تبلیغ دینی در کشور ما روی آوردن مبلغان به مدیریت و برنامه ریزی فرهنگی و همراه ساختن روش های سودمند، توانمند و نافذ خطابه و منبر با انواع فضاسازی های فرهنگی و تبلیغی است.

توجه به تجربه های موجود در این زمینه می تواند گامی در مسیر ساماندهی هرچه بیشتر و بهتر نظام تبلیغی کشور به شمار آید.

مؤسسه ی تبلیغی «المنتدی اسلامی »با هویت و جهت گیری خاص – که به گرایش های وهابی گری نزدیکی دارد در سال (1406 ق.) برابر با (1986 م.) در انگلستان تاسیس شده و با عمر کوتاه خود منشا اقدامات تبلیغی فراوان و قابل توجهی در حداقل 15 کشور جهان بوده است.

این مؤسسه همچنین اقدام به چاپ مجلات تبلیغی مانند: البیان و مجموعه ی کتاب های «المنتدی » در زمینه ی قالب ها و محتوای تبلیغ کرده است.

یکی از اقدامات قابل توجه این سازمان تبلیغی منتشر ساختن تجربیات تبلیغی خود به صورت کتاب می باشد.

المنتدی نخستین کتاب خود را در این زمینه در سال (1415 ق.) منتشر ساخت. این کتاب فراتر از حد انتظار المنتدی مورد استقبال قرار گرفت. لذا المنتدی تصمیم گرفت این کتاب را با افزودن تجربیات به دست آمده در 5 سال بعد منتشر سازد. در نتیجه کتاب «تجربه المنتدی فی العمل الدعوی » در سال (1420 ق. / 1999 م.) از سوی شعبه ی این مؤسسه در ریاض به چاپ رسید.

مفاد این کتاب به گونه ای تنظیم شده است که گزینه های متعدد و متنوعی را درباره ی ابعاد مختلف یک فعالیت تبلیغی سازمان یافته مطرح می سازد.

یک نهاد خرد یا کلان تبلیغی می تواند بر اساس امکانات و محدودیت ها و مقدورات و شرایط فعالیت خود بخش هایی از آن را برگزیند. شاید بتوان گفت این نکته مهم ترین ویژگی کتاب به حساب می آید.

فصول هشت گانه ی کتاب عبارت است از:

اهداف و زمینه های فعالیت و ابزارهای تبلیغی، معیارها و رهنمودهایی برای اجرای فعالیت های تبلیغی، رهنمودهای اداری، رهنمودهایی در زمینه ی رفتار با دیگران در میدان عمل، راهنمایی هایی برای سفرهای تبلیغی، وظایف یک مبلغ در سفر تبلیغی و مسائل قانونی و مالی.

گزارشی که پیش روی دارید، برگرفته از فصل اول این کتاب در معرفی اهداف و زمینه های فعالیت و راهکارهای اجرایی این مؤسسه می باشد.

این فصل از نظر نشان دادن چگونگی طراحی یک فعالیت تبلیغی هدفمند و مبتنی بر روش های علمی برنامه ریزی کلان نکات ارزشمندی را در بردارد.

طبیعی است خوانندگان عزیز به این مجموعه به دیده ی تامل و بهره گیری از تجارب یکی از مهم ترین و کارآمدترین نهادهای تبلیغی خواهند نگریست و کژی های فرقه ای و متعصبانه ی آن را از نظر دور نخواهند داشت.

اهداف

از نظر این مؤسسه هدف اصلی (رسالت) مبلغ عبادت خدا و قرب به ذات اقدس الهی و هدف او از دعوت دیگران نیز تلاش برای سوق دادن آن ها به عبودیت خدا و پرستش اوست.

این هدف را از آیات شریفه ی

«و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون » (1)

و

«و ما امروا الا لیعبدوا الله مخلصین له الدین حنفاء» (2)

می توان برداشت کرد.

یک هدف خوب و مبتنی بر رسالت باید از این ویژگی ها برخوردار باشد: قابل سنجش بودن، به دقت معلوم بودن کم و کیف و زمان اجرای آن براساس امکانات انسانی و مادی و شرایط و مقتضیات محیط.

مؤسسه در پرتو رسالت پیش گفته، اهداف قابل حصول خود را فعالیت در زمینه های تبلیغی و علمی و تربیتی زیر قرار داده است:

1- گسترش معارف، شریعت و رفتار اسلامی در پرتو کتاب، سنت و فهم علمای سلف از دین.

2- ریشه دار کردن باورهای درست اسلامی در جان ها و استوار کردن بنیان های آن و ساختن انسان مسلمان موحد.

3- تشویق و برانگیختن جوامع اسلامی به التزام به راه خدا و اصل قرار دادن شریعت او برای همه چیز.

4- رویارویی با جریان های سکولار، مبتدعانه و مانند آن در حوزه ی اندیشه ی دینی و مذاهب منحرف میان مسلمانان و مبارزه با تهاجم تبشیری و پاسخ به شبهات مسیحیان و افشای برنامه های آن ها.

5- فراخواندن غیر مسلمانان به اسلام و گسترش اسلام در میان آن ها.

6- فراخواندن زن مسلمان به تعالیم دینی، هدایت و روشنگری او.

7- باز آفرینی رسالت مسجد و فعال کردن دوباره ی نقش آن.

8- دعوت به خدا در میان عامه ی مسلمانان و آموزش امور دینی آن ها.

9- تربیت علمی و تبلیغی ائمه ی جماعات و خطیبان و مبلغان و بالا بردن سطح علمی و فکری و تبلیغی و تربیتی آن ها به گونه ای که بتوانند بار سنگین دعوت به سوی خدا را با کفایت و توانمندی بر دوش کشند.

10- تبلیغ و دعوت در میان دانشجویان و تحصیل کرده ها به منظور پایبند نمودن آن ها به تعالیم و آداب اسلامی.

11- پرورش توانمندی های رهبری علمی و تبلیغی و تربیتی و اداری.

12- پراکندن بینش عملی و تبلیغی و بالا بردن سطح تربیتی و فکری مسلمانان.

13- اهتمام به آموزش های اسلامی و آموزش زبان عربی به غیر عرب زبان ها در میان مبلغان و دانش پژوهان به عنوان زبان قرآن و ابزار فهم اسلام.

14- مشارکت در برنامه های تبلیغی در جوامع اسلامی و تلاش برای ایجاد پایگاه های تبلیغی و ارتباطی که متولی نشر تفکر سلفی و احکام اسلام و رشد آگاهی های مسلمین باشد.

15- همکاری با گروه ها و جمعیت ها و شخصیت های اسلامی محلی و جهانی و تلاش برای یکپارچگی صفوف اسلامی بر اساس معیارها و مبانی شرعی.

طبیعی است پرداختن به همه ی اهداف فوق از توان یک سازمان تبلیغی خارج است ولی همان گونه که ذکر شد المنتدی بر آن است که همه ی اهداف قابل حصول را در معرض تصمیم گیری نهادهای تبلیغی اسلامی قرار دهد تا هر یک بر حسب توانایی ها و شرایط خود یک یا چند هدف را محور فعالیت خود قرار دهند.

راهکارهای کلان اجرایی

المنتدی برای تحقق اهداف پیش بینی شده ی فوق راهکارهای متعددی را پیشنهاد کرده است که براساس نیاز و توانایی ها، می توان از هر یک از آن ها بهره گرفت.

الف – راهکارهای تبلیغی:

1- ارائه ی دروس و سخنرانی ها و موعظه ها در مساجد و مدارس و مجامع خصوصی و عمومی.

2- چاپ و نشر کتاب و رساله و انتشار نوارهای تبلیغی و علمی مناسب و توزیع آن میان مبلغان و عامه ی مسلمانان و ترجمه ی آن به زبان های بین المللی و محلی و انتشار پیایندها (نشریات ادواری) برای روشنگری مسلمانان نسبت به امور دینی خود و حل مشکلاتشان و برطرف ساختن شبهات القا شده از سوی دشمنان آن ها و تشکیل گروه های ترجمه و تالیف برای انجام این مسؤولیت.

3- تهیه ی برنامه های آموزش دروس شرعی و تبلیغی و حلقه های آموزش و حفظ قرآن کریم و ترجمه آن به زبان های غیر عربی حسب نیاز.

4- زیر پوشش حمایت گرفتن ائمه ی جماعات با کفایت و مبلغان توانمند و مدرسان علوم شرعی برجسته و به کارگرفتن آن ها در برنامه های تبلیغی و آموزشی و تربیتی.

5- ساختن مساجد در جاهایی که از نظر تبلیغی اولویت داشته باشد و تلاش مجدانه برای بازآفرینی نقش تبلیغی و آموزشی و تربیتی مساجد.

6- تشکیل کنفرانس ها و سمینارها و گفتگوهای علمی ویژه ی مبلغان مؤسسه و نیز به صورت مشترک میان آن ها و دیگر مبلغان برای بحث درباره ی امور تبلیغی و هم اندیشی درباره ی اوضاع مسلمانان و راه های بیداری و انجام وظایف مسلمانان و تبادل تجربیات تبلیغی و علمی و تربیتی و هنری.

7- فراهم آوردن برنامه های درسی و رساله های تربیتی و تبلیغی و توزیع آن میان مبلغان و دانش پژوهان.

8- همکاری با دانشمندان و دانش پژوهان خارج از مؤسسه برای هماهنگی و اجرای بازدیدهای علمی و سفرهای تبلیغی به منظور آگاهی یافتن از اوضاع مسلمانان و مشارکت در راهنمایی و آموزش و تقویت انسجام آن ها.

9- تشکیل کاروان های حج و عمره برای برخی از مبلغان و تهیه ی برنامه های علمی و تربیتی لازم برای آن.

10- حمایت از گروه ها و مؤسسات اسلامی فعال از طریق توزیع کتاب و نوارهای آموزشی و برنامه های آموزشی و کمک های مناسب.

11- اهتمام به تهیه و ارائه ی خطبه ی نماز جمعه و فراهم آوردن ابزارها و ایجاد برنامه های لازم برای برگزاری آن.

12- همکاری با نیکوکاران برای پشتیبانی از فعالیتهای علمی، تبلیغی و امدادرسانی و ترتیب دادن بازدیدهای تحت برنامه از محیطهای کار تبلیغی برای آن ها.

13- آماده سازی کاروان های تبلیغی و امدادرسانی و اعزام آن ها به مناطق نیازمند.

14- اهتمام به تبلیغ ویژه برای تحصیل کرده های دارای تحصیلات خارجی و حفظ ارتباط با آن ها و برگزاری مراسم و برنامه های مناسب برای آن ها و فراهم آوردن ابزارهای لازم برای موفقیت این گونه برنامه ها و شرکت دادن آن ها در برنامه ها و فعالیت های مناسب به منظور استفاده از امکانات آن ها و نیز افزایش و تقویت ارتباط و تعامل آن ها با تبلیغ اسلامی.

15- مکلف ساختن مبلغان به آموزش و موعظه ی عامه ی مردم و متذکر ساختن آن ها به واجبات دینی خود در مساجد و بازارها و زندان ها و بیمارستان ها و اجتماعات عمومی.

16- اخذ فتاوی شرعی در موضوعات مورد ابتلا از خبرگان دینی و پراکندن آن در محیطهای مختلف اجتماعی.

ب – راهکارهای تربیتی

1- تاسیس مراکز اسلامی چند منظوره برای فعالیت های علمی و تبلیغی و تربیتی.

2- گزینش عناصر تبلیغی برجسته برای اهتمام به تربیت مبلغان مؤسسه و بروز توانمندی ها و گسترش آفاق علمی و فکری و اداری آن ها.

3- تنظیم برنامه ها و دوره ها و گردهمایی های دوره ای مسائل شرعی، تربیتی و اداری برای بالا بردن سطح راهبری اجرایی مؤسسه و آموزش، تربیت مستمر ائمه – جماعات، مبلغان و مدرسان بر اساس برنامه های زمان بندی شده با رعایت اولویت ها، همراه با فراهم آوردن تمامی ابزارهای لازم برای موفقیت این گونه فعالیت ها.

4- اهتمام به آموزش مستمر برای رشد مهارت های علمی و تربیتی و رهبری مبلغان همراه با اقدام برای توزیع کتاب ها و تحقیقات و همه ی ابزارهای ممکن که به آن ها برای ایفای نقششان به بهترین شکل مدد می رساند.

5- مکلف ساختن مبلغان و دانش پژوهان به بررسی ها و تحقیقاتی که معلومات آن ها را رشد دهد و سطح علمی و تبلیغی و اداری آن ها را بالا برد.

6- توجه خاص به توانایی های قابل شکل پذیری و تربیت پذیری جوانان نسبت به کارهایی که چه در حال حاضر و چه در آینده می توانند برعهده گیرند و تلاش مستمر برای تربیت توانایی های برجسته ی علمی و تبلیغی و مدیریتی و تلاش برای آشکار ساختن آن توانایی ها در میان مسلمانان.

7- تحت حمایت گرفتن برخی از دانش آموزان مسلمان برجسته (از نظر تبلیغی و رفتاری و علمی) در مرحله ی دبیرستان و دانشگاه و تحصیلات تکمیلی برای تکمیل تحصیلات خود و فراهم آوردن آنچه بدان نیازمندند، با تاکید بر ضرورت همراه بودن این حمایت با برنامه های علمی و تربیتی که ویژه ی آن ها تدارک شده است. در صورت ناآشنا بودن این افراد به زبان عربی، آموزش این زبان برای آن ها در اولویت برنامه ی تربیتی قرار خواهد گرفت تا راهی بین آن ها و فرهنگ اسلامی گشوده شود.

8- توجه به دانشمندان و دانش پژوهان برجسته و بزرگ در کشورهای خودشان و تحت حمایت قرار دادن آن ها و اعطای منابع مرجع علمی مورد نیاز آن ها به آن ها.

9- تشکیل باشگاه ها و مراکز ویژه ی جوانان که فعالیت های مختلف ایمانی و علمی و اجتماعی و صنفی و ورزشی در آن ها به صورت مستمر رواج داشته باشد به منظور حمایت از جوانان امت در مقابل سقوط و انحطاط و برآوردن همه ی نیازهای روحی و روانی و جسمی آن ها و تربیت آن ها به گونه ای که از پیامدهای مثبت آن بهره مند شوند و کشف و به کارگیری توانایی های خوب آن ها.

10- دادن فرصت به افراد برجسته ی علمی برای نگارش تحقیقات و ایراد سخنرانی ها و درس علمی و خطبه های نماز جمعه.

11- برپایی اردوهای تربیتی و فعالیت های موسمی و تنظیم برنامه های تبلیغی برای آن ها.

ج – راهکارهای آموزشی

1- تشکیل حلقه های قرآنی برای حفظ قرآن کریم و تربیت نونهالان براساس تعالیم قرآن.

2- تشکیل مدارس عالی و دانشکده های تربیتی و آموزشی برای تربیت امامان جماعت و مبلغان در سطوح مختلف یا حمایت از مدارس و دانشکده های موجود.

3- تشکیل و برپایی مدارس علوم شرعی یا تحت حمایت گرفتن مدارس موجود و کمک به آن در زمینه ی نیازهای آموزشی و برنامه ی درسی و برنامه های علمی و تربیتی و مانند آن.

4- تهیه ی برنامه و آیین نامه برای علوم شرعی و زبان عربی برای مدارس عالی و مدارس علوم شرعی و مدار نظامی و تلاش برای توزیع آن در میان نهادهای آموزشی.

5- تلاش برای تعیین برخی از مبلغان برجسته برای تدریس در مدارس حکومتی برای نشر آموزش های اسلامی و فعال ساختن فعالیت دانشجویی در میان مسلمانان.

6- تحت حمایت قرار دادن برخی مبلغان برجسته برای تحصیل در مدارس عالی و دانشکده های مدیریت تخصصی در کنار کارآموزی آن ها برای تحمل مسؤولیت تبلیغی.

7- تشکیل حلقه های قرآنی ویژه ی زنان و راهنمایی برخی از مبلغان زن برای فعالیت در میان زنان مسلمان و کمک به آن ها و تلاش برای گسترش حجاب اسلامی در میان آن ها و تلاش برای منطبق ساختن پوشش آن ها با موازین شرعی.

8- دعوت از صاحب نظران و متخصصان و افراد با تجربه در زمینه های تربیتی و روحی و مدیریتی و ارتباطی برای ایراد سخنرانی های تخصصی و تشکیل دوره های تخصصی برای افراد برگزیده ی منسوب به مؤسسه و دیگران.

9- ترتیب دادن بازدیدهایی از محیطهای تبلیغی برای مبلغان مؤسسه به منظور تبادل تجربیات همراه با تهیه ی برنامه ها و فراهم آوردن ابزارهای مورد نیاز برای به هدف رساندن این بازدیدها.

10- تشکیل کتابخانه های اسلامی که در زمان های مناسب به فعالیت بپردازد و فعال کردن نقش آن ها به عنوان پایگاه فرهنگی و تربیتی برای مراجعه کنندگان تحصیل کرده و فرهنگی و عامه ی مردم.

11- تشکیل مرکزی ویژه ی حمایت از تازه مسلمانان و هدایت یافتگان و استوار گردانیدن گام های آن ها در مسیر اسلام.

12- گشایش دوره های شبانه برای آموزش دین اسلام و تدریس زبان عربی.

د – راهکارهای ارتباطاتی

1- راه اندازی روزنامه ها و مجلات و رادیوهای اسلامی به زبان های زنده ی گوناگون و پشتیبانی از آن ها و تهیه ی برنامه های دینی رادیویی و تلویزیونی و مقالات روزنامه ای برای تبلیغ رسالت اسلام و دعوت به سوی خدا و رشد آگاهی مسلمانان نسبت به ضعیت خود و توجیه مبلغان برای اهتمام به آن.

2- فعال ساختن نقش مجلات سودمند اسلامی در میان مبلغان و دانش پژوهان.

ه – راهکارهایی برای هماهنگی

1- محکم کردن روابط با گروه ها و شخصیت های اسلامی فعال و تشکیل جلسات دوره ای و هماهنگی با آن ها.

2- فراخوان دست اندرکاران و شخصیت های مختلف اسلامی برای مشارکت در فعالیت های مناسب مؤسسه و پذیرش دعوت آن ها و اجرای برنامه های مناسب مشترک با آن ها.

و – راهکارهای اجتماعی

1- مشارکت در برخی اقدامات امدادرسانی که فعالیت های تبلیغی را مورد حمایت قرار می دهد و چهره ی مثبتی از مؤسسه و مبلغان آن در محیط تبلیغی ارائه می نماید. مانند حفر چاه ها، اطعام فقرا و افطار روزه داران مشروط بر آن که دیگر تلاش های مبلغان را از بین نبرد.

2- حمایت شغلی و کارآموزی برخی از مبلغان و دانش پژوهان و یتیمان و بیوه زنان از طریق تشکیل مراکز شغلی یا پشتیبانی از مراکز موجود به منظور کمک به این افراد برای برخورداری از زندگی توام با کرامت.

مجددا تاکید می نماید تردیدی نیست که راهکارهای پیش گفته بسیار زیاد هستند و اجرای تمامی آن ها از سوی یک مؤسسه دشوار و بلکه ناممکن است. ذکر آن ها با این هدف صورت گرفته تا هر مؤسسه ای از میان آن ها آنچه را با وضعیت و امکانات خود مناسب می بیند بر گزیند.

المنتدی الاسلامی توصیه می نماید که مؤسسات و نهادهای تبلیغی به فعالیت تخصصی – مثلا ویژه یک منطقه ی خاص یا یک فعالیت خاص – روی آورند تا توانایی های آن ها بین امور متعدد توزیع نشود و بتوانند با تمرکز روی یک یا چند فعالیت، با اتقان بیشتری به انجام وظیفه بپردازند و اثر بخشی کار آن ها بیشتر شود.

پی نوشت ها:

1- ذاریات/ 56.

2- بینه/

http://www.hawzah.netا


more post like this