محقق:ناصر شکریان

چکیده مقاله

انسان دارای نیازمندیهای مختلف مادی و معنوی است و خداوند متعال برای تامین نیازهای معنوی بشر، عبادات را نوعاً به صورت واجب و مستحب تشریع نموده است لذا تنوع در عبادت دقیقاً به دلیل نیازهای گوناگون است ، امّا اعتکاف یک عبادت نیست بلکه مجموعه ای از بهترین عبادتها است. اعتکاف فرصتی است برای پاک نمودن زنگارهای دل و کسب زاد و توشه سفر آخرت و در حقیقت ورود به عرصه جهاد اکبر و مبارزه با نفس است .

نگارنده در این مقاله در صدد آن است که ضمن بیان معانی و مفاهیم لغوی و اصطلاحی و موارد استعمال اعتکاف در قرآن ، عناوینی از قبیل پیشینه اعتکاف در ادیان گذشته ، اهمیت و فضیلت اعتکاف و جوامع روائی و آداب اعتکاف در قرآن را مورد بررسی قرار داده و سپس به مقایسه بین میهمانان خدا در مسجد الحرام و ماه مبارک رمضان و ایام اعتکاف پرداخته و درپایان مسؤولیت اجتماعی معتکفین نسبت به دیگران مورد تاکید قرارگرفته است .

مقدمه

بر اساس آیات نورانی قرآن نیازمندی های بعد جسمانی برای خود انسان مشخص و معلوم بود ، امّا بعد روحی انسان یک امر پیچیده است که خداوند به خودش نسبت داده (و نفخت فیه من روحی)

خداوند متعال عبادات را نوعاً برای رشد و تعالی و تامین نیازهای معنوی انسان به صورت واجب و مستحب تشریع نموده است لذا تنوع عبادتها در اسلام دقیقاً به دلیل نیازهای گوناگون انسان است که هر عبادتی بخشی از نیازهای روح انسان را برآورده می کند .

انسان در گریز از تعلقات مادی و دلبستگی دنیوی گاهی ناگریز از پناه بردن به گوشه خلوت است تا به دور از همه تعلقات مادی با خدای خود نجوا کند و کدورت وزنگار را از چهره جان بزدایید و درکسب زاد و توشه سفر آخرت اندیشه کندواعتکاف چنین فرصت ومجالی برای انسان
پیش می آورد.

اعتکاف فصلی است برای بارش باران رحمت الهی و شستشوی آلودگی های گناه و تطهیر صحیفه ایمان و نورانی ساختن دل و صفا بخشیدن به روح و مجالی برای بار یافتن به بارگاه جلال ربانی و بالاخره ، اعتکاف برجسته ترین مظهر بندگی در پیشگاه الهی است .

سنت حسنه اعتکاف با آن جایگاه ویژه و برکات وافره در طول قرون و اعصار گذشته در میان مسلمین آن چنانکه باید جایگاه خود را نیافته و غبار محجوریت چهره درخشان آن را  پوشانده است.

یکی از برکات نظام مقدس جمهوری اسلامی و باقیات و صالحات حضرت امام خمینی (ره) ، احیای این سنت حسنه در جامعه اسلامی ایران خصوصاً در بین نسل جوان و نوجوان می باشد . از اینکه دست اندرکاران آن همایش نورانی در صدد گسترش و تجلیل از معتکفین برآمدند جای تقدیر و تشکر دارد .

امید است این اقدام خداپسندانه مقبول درگاه خداوند متعال و مورد توجه حضرت ولی عصر (عج) و موجب عمران و آبادی هرچه بیشتر این سنت محمدی(ص) در جامعه اسلامی خصوصاً در بین جوان و نوجوان را فراهم آورد .

معنا و مفهوم اعتکاف

اعتکاف از ماده عکف می باشد که اهل لغت برای آن معانی گوناگون ذکر کرده اند . مرحوم صاحب جواهر در تعریف لغوی اعتکاف فرمود: هو الاحتباس و منه اللبث الطویل الذی هو احد افراد لزوم الشیء النفس علیه ۱

پس اعتکاف در لغت به معنای حبس کردن است و از همین معنی درنگ و توقف طولانی است .

مرحوم علامه طباطبایی هم معکوف و اعتکاف را به معنای ملازمت در مکان معنی کرده است .۲

اعتکاف در اصطلاح

حضرت امام خمینی (ره) فرمود:  هو البث فی المسجد بقصر البقصد به ۳

اعتکاف عبارت است ازماندن در مسجد ودرنگ درآن به قصداینکه بزرگی خدا نماید:

پس اعتکاف در معنای لغوی یعنی مقیم شدن در محل معین بطوری که فرد مقیم خود را محبوس و ملتزم به آن مکان بداند و در اصطلاح فقهی عبارت است از نوعی عبادت که انسان سه روز یا بیشتردرمسجد مقیم شود وهرسه روز روزه بگیرد با احکام و شرایطی که در جایش ذکر شده است.

اعتکاف در قرآن

واژه اعتکاف در قرآن کریم استعمال نشده است . اما ماده عکف نُه بار در قرآن بکار رفته که هم به معنای لغوی و هم به معنای اصطلاحی استعمال شده است .که دو مورد۴ آن مربوط به مقیمان و اعتکاف کنندگان در مسجد می باشد۵٫

و عهدنا الی ابراهیم و اسماعیل ان طهرا بیتی للطائفین و العاکفین و الرکع السجود۶

به ابراهیم و اسماعیل فرمان دادیم که خانه را برای طواف کنندگان و معتکفان و رکوع و سجودکنندگان پاکیزه نمایند.

ولا تباشروهن و انتم عاکفون فی المساجد تلک حدودالله فلا تقربوها کذالک یبین الله آیاته للناس لعلهم یتقون۷٫

با همسران خود در حال اعتکاف مباشرت ننمایید اینها حدود و مرزهای الهی هستند به آنها نزدیک نشوید خداوند اینچنین آیات خود را برای مردم تبیین می کند باشد که تقوی پیشه کنید .

قابل توجه اینکه این دو آیه مبارکه و سیره نبی مکرم اسلام در دهه آخر ماه مبارک رمضان و ائمه اطهار از ادله مشروعیت اعتکاف به شمار می آید .

پیشینه اعتکاف

اگر چه هر یک از پیامبران شریعت خاص خود را تبلیغ و اجرا می نمودند ، اما در همه ادیان توحیدی ، مساله عبودیت و بندگی خدا وجود داشته است . در قران کریم آیاتی وجود دارد که دلالت بر سابقه دیرینه اعتکاف در امم گذشته و نشان دهنده ریشه دار بودن سنت اعتکاف و پناهندگی به مکانهای مقدس جهت عبادت دارد.

از آیه شریفه و عهدنا الی ابراهیم و اسماعیل ان طهرا بیتی للطائفین و العاکفین و الرکع السجود هم می توان استشهاد کرد که عبادتی بنام اعتکاف در زمان حضرت ابراهیم (ع) وجود داشته است . چرا که خداوند متعال در این آیه دو تا از پیامبران را مامور کرد تا مسجد الحرام را برای معتکفان پاکیزه و آماده نماید .در کتاب تورات و انجیل نیز می توان عباراتی و اشاراتی را بر مراسم یا عباداتی که ملازم با خلوت نشینی باشد پیدا نمود.۸

آنچه که درآئین مسیحیت رواج پیدا کرده ، شبیه اعتکاف است مساله رهبانیت می باشد . رهبانیت یعنی خلوت نشینی و گوشه گیری و پرداختن به عبادت می باشد که در قرآن کریم هم به این مطلب اشاره شده است :

وجعلنا فی قلوب الذین اتبعوها رافه و رحمه و رهبانیه ابتدعوها۹

ما در دل کسانی که از عیسی پیروی کردند نرمی و مهربانی و رهبانیتی که خود بدعت گذاشته اند قرار دادیم .

نبی مکرم اسلام درباره رهبانیت فرمود: الا تکاء فی المسجد رهبانیه العرب، ان المومن مجلسه مسجده وصومعته بیته۱۰

تکیه در مسجد، رهبانیت مسلمانان است ، محل نشستن و توقف مومن و مسجد و صومعه اش     خانه اوست . در دوران جاهلیت هم نمونه هایی از اعتکاف وجود داشت چنانچه نویسنده کتاب المفصل فی تاریخ العرب در این باره می نویسد :

اعتکاف در غارها و بیابانها و کوهها را به عده ای از این حنفاء نسبت داده شده است . اهل اخبار و تاریخ ذکر کرده اند که آنان در جاهای خلوتی که از مردم دور باشد به  اعتکاف پرداخته اند و خود را در آن محبوس می کردند و در آن مکان به عبادت و تامل و تفکر در هستی پرداخته اند۱۱

درباره حضرت مریم هم قرآن از اعتزال ایشان از مردم و پناه بردن به محراب زکریا در بیت المقدس یاد می کند(واذکر فی الکتاب مریم اذا نتبذت من اهلها مکانا شرقیا)۱۲

از مریم یاد کن هنگامی که از اهل و آشنایان خود به گوشه ای پناه گرفت

علامه طباطبائی در این باره فرمود: گویا مقصود از دوری مریم از مردم و بریدن از آنان، روی آوردن به اعتکاف برای عبادت  بوده است۱۳

همچنان که درباره اعتکاف حضرت سلیمان روایت شده است: ان سلیمان کان یعتکف فی المسجد بیت المقدس السنه و السنتین والشهر و الشهرین واقل و اکثر۱۴

روش حضرت سلیمان این بود که در مسجد المقدس به مدت یک سال یا دو سال ، یک ماه یا دو ماه و گاهی کمتریا بیشتر اعتکاف می کرد و در همان جا به عبادت می پرداخت

مواعده حضرت موسی در چهل شب، حکایت از نوعی اعتکاف در کوه طور جهت عبادت با خدا قلمداد می شود.

و اذ واعدنا موسی اربعین لیله۱۵

اعتکاف نبی مکرم اسلام (ص) در دهه آخر ماه مبارک رمضان در هر سال مشهور و مسلم بین شیعه و سنی است ، حتی نقل شده سالی که آن حضرت درگیر جنگ بدر بودند سال بعد قضا آن را به جا آورد یعنی بیست روز ماه مبارک رمضان را اعتکاف نمود، ده روز برای همان سال و ده روز بعنوان قضای اعتکاف سال گذشته بود.۱۶

امام صادق(ع) می فرماید: ان رسول الله اذا کان العشر الاواخر اعتکف فی المسجد ۱۷

نبی مکرم اسلام در دهه آخر در مسجدش اعتکاف می نمود.

همسران پیامبر نیز به همراه پیامبر هم اعتکاف می نمودند و این دلالت بر مطلوبیت اعتکاف خانمها دارد . همچنانکه امام صـادق(ع) در این باره چنین فرمود : اعتکاف المرء مثل ذلک۱۸ . اعتکاف زنان همانند اعتکاف مردان است .

روایت شده که امام حسن(ع) و امام حسین(ع) همراه با پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) در کنار خانه خدا و مسجدالنبی(ص) اعتکاف می نمودند۱۹

الان هم در مکه و مدینه در ماه مبارک رمضان خصوصاً دهه آخر با حضور مسلمانان در مسجدالنبی و مسجد الحرام با شور خاصی برگزار می گردد.

در ایران اسلامی هم مسئله اعتکاف فراز و نشیبی داشت عصر صفوی و مرحوم شیخ بهایی رونق خاصی داشت و بعد از انقلاب هم خصوصاً سالهای اخیر در ایام البیض ماه رجب از رونق خاص برخوردار است .

اهمیت و فضیلت اعتکاف

خداوند متعال هدف از خلقت را در قرآن کریم عبادت و بندگی بیان نمود

و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون ۲۰

اعتکاف از آنجاکه عملی است که مطابقت با هدف کلی نظام آفرینش دارد لذا مثل سایر عبادت از اهمیت بسزایی بر خوردار است ، منتهی نکته قابل توجه آن است که اعتکاف تنها یک عبادت نیست بلکه مجموعه ای از بهترین عبادت است ، روزه ، نماز ، حضور در مسجد، دعا، تهجد تلاوت قرآن و… از جمله کارهایی است که معتکفان در طول روزهای اعتکاف به آنها  مشغول اند. که هر کدام آن ها تاثیر بسزایی در رشد و تعالی روح انسان و کسب تقوی دارد.

الف: ارزش اعتکاف در قرآن

و عهدنا الی ابراهیم و اسماعیل ان طهرا بیتی للطائفین و العاکفین والرکع السجود۲۱

ما از ابراهیم و اسماعیل پیمان گرفتیم که خانه ام را برای طواف کنندگان و معتفکین و نمازگزاران پاکیزه نمایند.

از این آیه مبارکه نکات ذیل استفاده می شود : 

۱ـ مشروعیت اعتکاف در ادیان گذشته و دین مبین اسلام از این آیه مبارکه فهمیده می شود

۲ـ خداوند برای معتکفین و اعتکاف ارزش قائل شده بطوریکه دو پیامبر بزرگ خود را مامور تطهیر و آماده سازی مساجد برای معتکفین قرار داد.

۳ـ از ذکر اعتکاف در کنار طواف خانه خدا و همتای رکوع و سجود قرار گرفتن ، معلوم می شود که اعتکاف از بارزترین مصادیق بندگی است .

۴ـ یکی از اهداف بنیاد خانه خدا و مساجد در روی زمین، اعتکاف در آن می باشد .

۵ـ آماده سازی خانه خدا برای عبادت از جمله اعتکاف از وظایف اولیای اللهی است .

۶ـ اعتکاف نوعی مهمانی خدا است که خداوند خانه خودش را محل اعتکاف قرار می دهد .

۷ـ اعتکاف عمل مقدسی است که باید در بهترین نقطه روی زمین یعنی مسجد الحرام و دیگر مساجد معروف صورت گیرد .

۸ ـ نماز را در هر کجا می شود اقامه کرد، روزه را در هر کجا می شود گرفت امّا اعتکاف باید در خانه خدا آنهم نه در هر جای مسجد بلکه بهترین مسجد روی کره زمین یعنی مسجد الحرام و مسجدالنبی با فضیلت ترین مسجد در هر شهر و منطقه یعنی مسجد جامع برگزار شود .

ب: اهمیت اعتکاف در روایات

اعتکاف در جوامع روائی نیز از برجسته ترین مظهر بندگی در پیشگاه ربوبی قلمداد شده است . سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) علاوه بر سخنان گهربار آنها، گواه روشن بر جایگاه ویژه اعتکاف می باشد.

مرحوم مجلسی از امام صادق علیه السلام روایت نمود: کان رسول الله(ص) اذا کان العشرالاواخر اعتکف فی المسجد۱

همانا رسول خدا (ص) در دهه آخر ماه مبارک در مسجد خودش اعتکاف می کرد و اهمیت اعتکاف در نزد پیامبر(ص) تا آنجاست که در سال دوم هجری که بخاطر جنگ بدر اعتکاف انجام نداد، سال بعد آن را قضا کرد ۲۲و یکی از ستون های مسجدالنبی به نامه اسطوانه السریر۲۳ که تا به امروز معلوم و معین است ، محل اعتکاف پیامبر(ص) بوده است .

در بیان نورانی امام سجاد (ع) اعتکاف در ماه مبارک رمضان برتراز حج و عمره قلمداد شده است.

من اعتکف عشرا فی رمضان کان کحجتین و عمرتین۲۴٫

هرکس در ماه رمضان ده روز معتکف شود ارزش آن معادل دو حج و عمره می باشد .

در روایت نبوی مشهور ، ثمره و نتیجه اعتکاف، آمرزیده شدن تمام گناهان عنوان شده است .

من اعتکف ایماناً و احتسابا غفر له ما تقدم من ذنبه۲۵

هرکس با ایمان و اعتقاد معتکف شود خداوندگناهان گذشته اش را می آمرزد.

در بیان نورانی دیگر ، اعتکاف برخورداری از پاداش انجام همه حسنات قلمداد شده است.

المعتکف یعکف الذنوب و یجری له من الاجر کاجر عامل الحسنات کلها ۲۶

معتکف همچون کسی است که همه کارهای پسندیده را انجام داده باشد.

و در روایت دیگر از پیامبر اکرم (ص) نقل شده که خداوند صد و بیست در رحمت به روی کعبه باز می کند که شصت در رحمت مربوط به طواف کنندگان و بیست در دیگر به تماشا گران اختصاص دارد۲۷٫

یکی از ویژگی های اعتکاف که نشانگراهمیت و فضیلت آن است این است که:

اعتکاف همچون نماز نیست که در هر کجا بشود اقامه کرد و مثل روزه نیست که در هر کجا بشود انجام داد بلکه باید در مسجد خانه خدا نه هر مسجد بلکه مسجد جامع و مطرح شهر و منطقه و در مسجد الحرام و مسجد النبی باید اقامه شود (لا یصلح الا عتکاف الا فی المسجد الحرام و مسجدالرسول و مسجد جماعه۲۸٫

از ویژگی های دیگر اعتکاف این است که مشتمل بر چند عبادت است که هر کدام مایه تقرب الی الله می شود مثل نماز الصلاه قربان کل تقی ـ مثل روزه که نه تنها شرط صحت اعتکاف است (لا اعتکاف الا بصوم۲۹ هیچ اعتکافی نیست بدون روزه صحیح نیست) بلکه خداوند خودش را جزای روزه داران قرار می دهد ، الصوم لی و انا اجزی ۳۰ و روایت شده، خداوند به روزه داران از همه نزدیکتر است و مثل جلوس در مسجد که علی(ع) فرمود : نشستن در مسجد از برای من از جلوس در بهشت بهتر است چونکه نشستن در مسجد رضایت خداوند را به همراه دارد۳۱٫ نبی مکرم اسلام(ص) به اباذر فرمود : خداوند متعال به کسی که مادام در مسجد باشد برای هر نَفَس او،
درجه ای در بهشت ثبت می شود و ملائکه برای او درود می فرستد.

کمال اعتکاف

مرحوم مجلسی (ره) فرمود : بدان که همانا کمال اعتکاف در آنست که اندیشه و دل و اعضاء فقط بر عمل صالح وقف گردد و بردر خانه خدای جلیل و در برابر اراده مقدس او به حبس در آید از آنچه که روزه دار از انجامش خودداری می کند به طورتمام وکمال باز داشت گردد و بر احتیاط خود بیفزاید و دائماً در روی آوردن به خدا و ترک ما سوی الله ملازمت ورزد سپس هرگاه اعتکاف کننده خطورات غیر اللهی را به دل راه دهد و یا یکی از اعضاء در غیر طاعات خدا بکار رود به همان میزان از فیوضات الهی محروم گردد و حقیقت کمال اعتکاف را فاسد گردانیده است.۳۲

مقایسه اعتکاف با حج و ماه رمضان

و لا تباشروهن وانتم عاکفون فی المساجد۳۳٫ در  حال اعتکاف با همسران خود مباشرت ننمائید. محرمات اعتکاف انسان را به یاد حج می اندازد که معتکف همانند حاجی و معتمر باید یک سلسله چیزهایی است که قبلاً حلال بود ترک نماید تا حالت فرشته گونه پیدا نماید .

همانطوریکه زائرین و میهمانان خانه خدا وقتی که می خواهند وارد مسجدالحرام بشوند باید تعلقات مادی را کنار بگذارند و از لذائذ دنیا چشم پوشی نموده تا تمرینی برای تزکیه و کسب تقوی داشته باشند در این روایت میقات محرم می شوند و با احرام بیست و چهار چیزیکه قبلاً حلال بود حرام می شود تا با یک قداست وارد خانه خدا بشوند و مهمان او گردند در ماه مبارک رمضان هم که مهمانسرای الهی است تعدادی از چیزهائی که قبلاً حرام بود بر مهمانان و روزه داران حرام می شود که امام سجاد (ع) این را یک نوع احترام کردن به ماه مبارک رمضان و مهمانی خدا دانسته است.

فابان فضیلته علی سائر الشهور بما جعل له الحرمات الموفوره والفضائل المشهوره فحرّمه فیه ما احل فی غیره اعظاما و حجر فیه المطاعم و المشارب اکراما۳۴٫

خداوند متعال ماه مبارک رمضان را با احترام های فراوان و فضائل مشهوری که برای او قرارداد بر سایر ماهها برتری دادپس یک سلسله چیزهایی که در ماه دیگر حلال بود در این ماه بخاطر بزرگداشت و احترام ممنوع کرده و بخاطر اکرام ماه رمضان خوردنی و آشامیدنی را نیز در این ماه منع کرد . همچنانکه نبی مکرم اسلام برای احترام ماه شعبان روزهایش روزه وشبهایش را تا صبح بیدار بود و کان رسول الله بداب فی صیامه و قیامه فی لیالیه و ایامه بخوعا لک فی اکرامه و اعظامه الی محل حمامه۳۵

روش پیامبر اکرم در ماه شعبان این بود که بخاطر اکرام و بزرگداشت این ماه همه روزها روزه و شبها به عبادت مشغول بود .

اعتکاف هم که نوعی مهمانی خداست و معتکف باید حداقل سه روز در خانه خدا حضور دائم داشته و مهمان خدا شود همانند دو مهمانی حج و ماه مبارک یک سلسله چیزها که قبل از اعتکاف حلال کبود بر معتکف حرام می شود که آیه مبارکه ولا تباشروهن و انتم عاکفون فی المساجد به یکی از محرمات آن اشاره می کند و آن مباشرت معتکف با همسر خودش است .

در دنبال آیه عدم مباشرت در حال اعتکاف را از آیات خود بیان می کند و می فرماید : کذلک یبین الله آیاته للناس و در آخر غرض از این دستور را دستیابی به تقوی معرفی می کند : لعلّهم یتقون

همچانکه در آیات مربوط به ماه رمضان و حج علت را کسب تقوی بیان نموده است

از چیزهای دیگری که بر معتکف حرام می شود استعمال بوی خوش است که امام باقر(ع) فرمود: المعتکف لایشم الطیب و لایتلذذ بالریحان

معتکف عطر را نمی بوید و از بوی خوش بهره نمی جوید .

از مواردی که در حال اعتکاف ممنوع شده است بحث و جدال بیهوده است که ا مام باقر (ع) جدال را یکی از محرمات اعتکاف ذکر نموده است

نکته قابل توجه

جدال ، استعمال بوی خوش و مباشرت با همسر بر محرم نیز ممنوع و حرام می باشد، حتی امام صادق(ع) توصیه فرمود، شایسته است که معتکف هرچه راکه محرم ترک می کند،اوهم ترک نماید

از مواردی که در حال اعتکاف حرام است خرید و فروش است که معتکف باید در این مدت خود را از دنیا و متعلقات آن فارغ نماید که امام سجاد (ع) دراین باره فرمود .

ان المعتکف لایبیع و لایشتری، فرد معتکف نه می فروشد و نه می خرد

آداب اعتکاف

اعتکاف یک عمل تربیتی، معنوی و عرفانی است که هر چه آداب آن رعایت شود آثار بیشتری در پی خواهد داشت .

۱- اخلاص

ارزش هر کاری به میزان اخلاص آن بستگی دارد .

رسول خواهم فرمود : من اعتکف ایمانا و احتسابا غفر له ماتقدم من ذنبه

هر کس باا یمان و اخلاص متعکف شود گناهان گذشته اش آمرزیده می شود .

۲_ مداومت بر ذکر و نماز و تلاوت قرآن

روح اعتکاف بریدن از غیر و مداومت بر یاد خداست

امیرالمومنین(ع) فرمود: یلزم المعتکف المسجد ویلزم ذکر الله و التلاوه والصلوه

اعتکاف کننده باید ملازمت با مسجد و یادخدا و خواندن قرآن واقامه نماز داشته باشد .

۳_ پرهیز از امور دنیوی

معتکف باید هر چه که رنگ و بوی غیر خدا می دهد پرهیز نماید حضرت امیر(ع) فرمود: ولایتحدث باحادیث الدنیا و…

فرد معتکف در حال اعتکاف از دنیا سخن نمی گوید برای سرگرمی به خواندن شعر نمی پردازد ، از خرید و فروش خودداری می کند با هیچ زنی خلوت نمی کند ، فحشی و ناسزا نمی گوید و با کسی مجادله نمی کند بلکه هر چه کمتر با مردم صحبت کند برای او بهتر است .

۴ – ترک گناه

اعکاف زمانی از ارزش واقعی برخوردار است که مقدمه ای برای ترک گناه باشد ، اما اگر فضای اعتکاف آلوده به گناه شود همه ارزشها پایمال و تمام زحمات هدر می رود

لذا رسول خدا(ص) فرمود: اگر معتکف از گناهان دوری کند ، پاداش همه حسنات نصیب او خواهد شد

۵ – رعایت حرمت مسجد

از آنجا که فرد معتکف در طول مدت اعتکاف در مسجد حضور دارد رعایت آداب وحرمت مسجد لازم و ضروری می باشد ، امام صادق (ع) فرمود : انما امر بتعظیم المساجد لانها بیوت الله فی الارض

امام صادق (ع) فرمود: ملعون ملعون من لم یوقرالمسجد

ملعون است ملعون است کسی که احترام مسجد را نگه ندارد .

در روایات ، باوضو بودن ، نظافت مسجد ، آراسته بودن ، سخن از امور دنیوی در مسجد نگفتن از موارد احترام به مسجد شمرده شده است .

۶ – رعایت حال دیگر معتکفان

از آنجا که اعتکاف معمولا بصورت جمعی برگزار می گردد ، لذا رعایت حال دیگران لازم وکسی حق ندارد هرگونه خواسته عبادت کننده و با سر و صدا ، برای دیگران مزاحمت ایجادکند و یا هر میزان از فضای مسجد را در اختیار بگیرد ، رعایت حقوق دیگران را ننماید ، موجب آزار آن ها شود بلکه آنچه که در اسلام و قرآن مطلوب است مراعات دیگران بلکه ترجیح آنها بر خوداست .

نبی مکرم اسلام در حالی که در مسجد خودش معتکف بودند متوجه شدند که برخی از افراد با صدای بلند به قرائت قرآن یا نماز پرداخته اند لذا فرمود :

الا ان کلکم یناجی زبه فلایوذ بعضکم بعضا ولایرفعنّ بعضکم علی بعض فی القرائه

بدانید همگی شما با خدای خود راز و نیاز میکنید پس بعضی از شما بعضی دیگر را آزار ندهید و گروهی در هنگام قرائت صدای خود را بلند نکند .

اعتکاف و مسئولیت اجتماعی

اسلام دین اجتماعی است اگر برنامه هایی همچون اعتکاف را تشویق می کند ، همزمان رسیدگی به امـور دیگران و بر طرف نمودن مشکلات مسلمین را هم مورد تاکید قرار می دهد لذا در بسیاری از

روایت فضیلت خدمت بهدیگران را از اعتکاف بالاتر دانسته است .

امام صادق (ع) فرمود : اگر کسی در برآوردن حاجت برادر دنیی خود تلاش کند خداوند ثواب یک حج و عمره و اعتکاف دو ماه در مسجد الحرام و روزه های آنرا برای او می نویسد .

سیره ائمه (ع) هم در این گونه موارد بر این بود که برای رفع حاجت مومن از مسجد خارج
می شدند و این کار را بالاتر از اعتکاف دانسته اند .

راوی می گوید ، امام حسن مجتبی(ع) در حال اعتکاف در مسجد الحرام بود ، مردی نزد او آمد و عرض کرد فلان شخص طلبی از من دارد و چون توان پرداخت را ندارم می خواهد مرا به زندان بیندازد ، حضرت فرمود : بخدا سوگند مالی ندارم که بتوانم دَِین تو را پرداخت کنم عرض کرد پس حداقل با او صحبت کنید و مهلتی بخواهید ، پس آن حضرت کفش های خود را پوشید و آماده رفتن شد راوی می گوید ، گفتم یابن رسول الله آیا اعتکاف را فراموش کردی ، فرمود نه اما از پدرم شنیدم که از رسول خدا (ص) روایت نمود :من سعی فی حاجه اخیه المسلم فکانّما عبدالله عز و جل تسعه الاف سنه صائما نهاره و قائما لیله

هر کس برای رفع نیاز برادر مسلمانش تلاش کند چنان است که گویا نه هزار سال به عبادت خدا پرداخته است . در حالیکه همه روزها را روزه و همه شبها به نماز ایستاده است .

امام رضا (ع) هم در یک بیان نورانی فرمود : من قضی لمومن حاجه کان افضل من صیامه و اعتکافه فی المسجد الحرام

هر کس یک حاجت مومنی را بر آورده سازد برتر از روزه داری و اعتکاف در مسجد الحرام است .

البته معنای این روایات کم بودن ارزش اعتکاف نیست بلکه به این معنی است که اسلام فقط دین عزلت گزینی و گوشه گیری افراد نیست بلکه ضمن تاکید بر عبادت فردی ، به مسئولیت اجتماعی هم توجه ویژه دارد .

دعای خالصانه

معتکفین در ایام اعتکاف با دوری جستن از دنیا و تعلقات مادی، حالت فرشته گونه پیدا می کنند و فضای اعتکاف فضای معنوی می شود و از موارد استجابت دعا محسوب می گردد . لذا دعای خالصانه برای تعجیل ظهور امام زمان(عج) سلامتی و طول عمر مقام معظم رهبری و  همه خدمتگزاران صادق به اسلام و مسلمین و عزت و سرافزازی اسلام عزیز و رفع مشکلات ایران اسلامی خصوصاً جوانان مورد انتظار می باشد .

فهرست منابع

۱- قرآن کریم

۲- مفاتیح الجنان

۳- صحیفه سجادیه

۴- اصول کافی- محمد کلینی ، دارالکتب الاسلامیه – تهران – ۱۳۶۵ ه . ش

۵-اعتکاف در خلوت انس ، سید حمید محمدزاده _ انتشارات قدس _ قم ، اول ۱۳۷۵ ه .ش

۶-بحارالانوار _ محمد باقر مجلسی _ موسسه الوفاء _ بیروت _ ۱۴۰۴ ه . ق

۷_ تحریرالوسیله امام خمینی (ره) _ مطبعه الاداب ، نجف اشرف

۸-جواهر الکلام ، محمد حسن نجفی ، دار احیاء التراث العربی _ بیروت ، هفتم

۹-فروع کافی _ محمد کلینی _ دارصعب ، بیروت _ سوم ، ۱۴۰۳ ه . ق

۱۰- کنز العمال ، علاءالدین المتقی الهندی ، موسسه الرساله _ بیروت ۱۴۰۹ ه . ق

۱۱-مجمع البیان ، علامه طبرسی ، منشورات مکتبه آیه ا… نجفی مرعشی ، قم ۱۴۰۳ ه . ق

۱۲_ المیزان ، علامه طباطبائی ، انتشارات جامعه مدرسین _ قم

۱۳ – مستدرک الوسایل ، میرزا حسین نوری ، موسسه آل البیت ،‌ مشهد ، اول ،‌۱۴۰۷ ه . ق

۱۴- وسائل الشیعه ، محمدحرعاملی ، انتشارات المکتبه الاسلامیه _ تهران ، ۱۴۰۱ ه . ق

http://old.ido.ir/


more post like this