نویسنده: محمد مدنی زادگان

در این مقاله سعی کرده ایم آیات تطبیقی را بیان کنیم. آیات تطبیقی: آیاتی هستند که در ذیل آیات، روایات و عبارات دیگری به کار رفته است ولی با تفسیر و تأویل و به کمک روایات بر امام حسین علیه السلام تطبیق شده است: ۱) سوره صافات آیه (۱۰۷) وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ ترجمه: و بر او رنج بزرگی فدا ساختیم.(۱۰۷) *از جمله تفسیرهای آیه، این است که گفته اند:منظور از«ذبح عظیم» حضرت سید الشهدا علیه السلام است. با توجه به این که ظاهر معنای آیه در اینصورت اینگونه می‌شود: «امام حسین علیه السلام را فدای اسماعیل کردیم!»؛ این سؤال پیش می‌آید که با وجود افضلیت سیدالشهداء علیه السلام، چگونه ایشان فدا شده‌اند؟ باید گفت که تنها تعداد انگشت شماری از مفسران، به تفسیر یاد شده اشاره کرده اند مانند تفسیر کنز الدقائق(ج۱۱، ص۱۷۱-۱۷۲). منشاء این تفسیر، روایتی است که مرحوم صدوق رضی الله عنه در کتاب خصال نقل می‌کند که نخست، آن را بیان می‌کنیم: «هنگامی که خداوند، گوسفندی را به جای ذبح اسماعیل، برای حضرت ابراهیم علیه السلام فرستاد، حضرت درخواست کرد که فرزندش را ذبح کند تا با تحمل غم و اندوه دلِ پدری که به دست خویشتن، فرزندش را ذبح کرده است، درجاتش بالاتر رود. خداوند از او پرسید: محبوب ترین مخلوقاتم نزد تو کیست؟ پاسخ داد: محبوب تر از حبیبت، محمدصلی الله علیه و آله نیافریدی. فرمود: نزد تو، او محبوب تر است یا خودت؟ گفت: او. فرمود: فرزند او نزد تو محبوب‌تر است یا فرزند خودت؟ گفت: فرزند او. فرمود: این که فرزند او را دشمنانش از روی ستم، ذبح کردند، تو را بیشتر اندوهگین می‌سازد یا این که فرزندت را به دست خودت ذبح کنی؟ گفت: پروردگارا! ذبح او به دست دشمنانش دلم را اندوهگین کرد. فرمود: ای ابراهیم! شخصی از امّت محمدصلی الله علیه و آلهفرزندش حسین را بعد از او از روی ظلم، هم چون گوسفند ذبح می‌کند و با این کار، گرفتار غضب من می‌شود. دل ابراهیم، اندوهگین شد و ناله و گریه سر داد. وحی آمد که ای ابراهیم! ناله ات را پذیرفتم و آن را جایگزین ناله و زاری برای فرزندت – اگر او را ذبح می‌کردی- کردم و برایت درجات اهل ثواب بر مصیبت ها را واجب کردم و این همان قول خداوند است که فرمود:«وَ فَدَیناهُ بِذِبح عَظیم»[۱] پس خداوند مصیبت شهادت امام حسین علیه السلام را به جای مصیبتی که بنا بود حضرت ابراهیم علیه السلام متحمل شود، قرار داد به این معنا که حضرت ابراهیم علیه السلام برای بالا بردن درجات خویش می‌تواند بر مصیبت امام حسینعلیه السلام بگرید. ۲) سوره دخان آیه ۲۹: فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ وَمَا كَانُوا مُنظَرِينَ ترجمه: و بر مرگ گذشتگان هیچ چشم آسمان و زمین نگریست و بر هلاکشان مهلت ندادند»(۲۹) تفسیر: ابن قولویه ذیل آیه فوق از کثیر بن شهاب حارثی روایت کرده گفت: در رحبه حضور امیرالمومنین علیه السلام شرفیاب شده بودم حضرت امام حسین علیه السلام وارد شد، پدر بزرگوارش تبسمی نمود و فرمود خداوند یاد نموده قومی را و از راه سرزنش فرموده آسمان و زمین بر آنها گریه ننمود پس از آن فرمود به خدایی که دانه ها را از زمین شکافته و بیرون می‌آورد و موجودات را خلق می‌نماید همانا فرزندم حسین علیه السلام را به قتل می‌رسانند و آسمانها و زمین بر او گریه می‌کنند. حضرت صادق علیه السلام فرمود: قاتل حضرت امام حسین علیه السلام و یحیی علیه السلام پیغمبر، ولد زنا و حرامزاده بودند و آسمان تا شش ماه بر حضرت امام حسین علیه السلام گریه نمود و قرمز بود و قرمزی زمین و آسمان همان گریه آنهاست.[۲] ظاهر روایت این است که این تعبیرها کنایه نیست و تنها آسمان سرخ نشده بود بلکه واقعاً از آسمان خون بارید و زمین پر از خون شد ولی به نظر می‌رسد که این از حوادث ملکوتی باشد که در آن روز رخ داد و خون همه جا را فرا گرفت اما برای همه افراد قابل مشاهده نبود بلکه افراد خاص آن را می‌دیدند. و حضرت باقر علیه السلام روایت کرده که: پدرم می‌فرمود: اگر اشک چشمان کسی برای کشتن حضرت امام حسینعلیه السلام جاری شود به مقداری که صورتش از اشک، تر شود خداوند به سبب آن گریه غرفه ای در بهشت به او عطا کند و هر کس گونه هایش تر شود برای خاطر اذیتی که از دشمنان به ما رسیده خداوند او را جای دهد در بهشت و برگرداند از او اذیت و آزار را و ایمن باشد روز قیامت از آتش جهنم و هر کس متذکر ما شود یا دیگری را متذکر سازد و اشک چشمانش جاری شود به مقداری که بال مگسی تر شود خداوند گناه او را بیامرزد اگر چه به مقدار کف دریا باشد.[۳] ۳) سوره بقره آیه ۱۹۳: وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّـهِ فَإِنِ انتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ ترجمه: و با کفار مهار کنید تا فتنه و فساد از روی زمین بر طرف شود و دین خدا حاکم باشد و بس، و اگر(از فتنه) دست کشند(با آنها عدالت کنید که) تجاوز جز بر ستمکاران روا نیست.(۱۹۳) تفسیر: عیاشی از حضرت صادق علیه السلام در معنای «فلا عدوان الا علی الظالمین» روایت کرده که آن حضرت فرمود: خداوند تعدی به کسی نمی کند مگر بر نسل قاتلین امام حسین علیه السلام ، رضامندی به کاری مانند انجام دادن او باشد. ابن بابویه به سند خود از عبد السلام بن صالح هروی روایت کرده که گفت حضور امام رضا علیه السلام عرض کردم ای پسر رسول خدا چه می‌فرمائید در این حدیثی که از حضرت صادق علیه السلام روایت می‌کنند که آن حضرت فرموده زمانی که قائم آل محمدصلی الله علیه و آله ظهور نماید آنچه از نسل قاتلین حضرت امام حسین علیه السلام می‌باشد خواهد کشت به واسطه کارهای پدرانشان فرمود این حدیث صحیح و درست است. حضورش عرض کردم خداوند می‌فرماید: «و لا تزر وازره وزر اخری»[۴] خداوند گناه کسی را بر دیگری بار نمی کند، پس مقصود و مراد این آیه چیست؟ فرمود خداوند در تمام گفتارش راست فرموده لکن دودمان قتله امام حسین علیه السلام از کارهای پدرانشان راضی و خشنود بوده و آنها افتخار می‌کنند و هر که به کار دیگری راضی باشد مانند همان کسی است که آن کار را انجام داده است اگر مردی را در مشرق زمین به قتل رسانند و شخصی در مغرب زمین به آن قتل راضی باشد این شخص شریک با قاتل محسوب می‌شود، و حضرت قائم علیه السلام آنها را از آن جهت می‌کشد که راضی به قتل امام حسین علیه السلام بودند.[۵] سخن آخر: آیاتی که در این بحث بیان شد تمام آیاتی که در این زمینه می‌گنجد را در بر نمی گیرد زیرا آیاتی که بر امام حسنعلیه السلام و حسین علیه السلام در شان یا تطبیق نازل شده یا آیاتی که مربوط به پنج تن آل عبا است که یکی از آنان امام حسین علیه السلام است یا آیاتی که مربوط به چهارده معصوم است، بسیار زیاد بوده و از عهده ما خارج است که به بیان تمامی آنها بپردازیم، لذا ما به بیان آیاتی پرداختیم که صراحتاً در ذیل آیه و تفسیر آن نام امام حسین علیه السلام آمده است و یا بر امام حسین علیه السلام تطبیق شده است. «یا رب الحسین بحق الحسین اشف صدر الحسین بظهور الحجه»  پی نوشت: ______________________________ [۱]- ر.ک: خصال، ج ۱ ، ص ۵۸ – ۵۹ ؛ صافات (۳۷) آیه ۱۰۷ [۲]- تفسیر جامع، ج ۶ ، ص ۲۸۵ [۳]- تفسیر جامع، ج ۶ ، ص ۲۸۶ [۴] – فاطر (۳۵) آیه ۱۸ [۵] – تفسیر جامع، ج ۱، ص ۳۰۶ و


more post like this